Ο Τσε, η κοινωνική αλλαγή και οι κοινωνικές επιστήμες

Δημοσιεύθηκε: 6/11/2017

του Δημήτρη Καλτσώνη


ομιλία στην εκδήλωση του Τμήματος Κοινωνικής Πολιτικής, 30/10/2017

Εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο εμπνεύστηκαν και εμπνέονται ακόμη και σήμερα από το παράδειγμά του. Γιατί όμως ειδικά ένα πανεπιστήμιο κοινωνικών και πολιτικών επιστημών, ένα Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής να ασχολείται με τη σκέψη και τη δράση του; Είναι προφανές ότι οι απόψεις του για το κράτος, την επανάσταση, τις κοινωνικές και οικονομικές σχέσεις ενδιαφέρουν τις κοινωνικές και πολιτικές επιστήμες. Μας ενδιαφέρει όμως και από μια άλλη σκοπιά. Είμαστε επιστήμονες των ανθρωπιστικών επιστημών και οι κοινωνικέ επιστήμες, η επιστήμη γενικά, πρέπει να υπηρετεί τον άνθρωπο.
 
Μας ενδιαφέρει γιατί ο Ερνέστο Γκεβάρα ήταν βαθιά ανθρωπιστής. Ανέδειξε στο μαρξισμό λενινισμό την ολοκληρωμένη, ανθρωπιστική ουσία του. Ήταν ένας άνθρωπος που τα ήθελε όλα για όλους και για τον εαυτό του τίποτα. Ήταν άνθρωπος, που χωρίς να είναι απαλλαγμένος από αντιφάσεις, διακρινόταν για το ευρύ πνεύμα, τον αλτρουισμό, την αυτοθυσία. 

Εμπνέει το ηθικό του παράδειγμα, το γεγονός ότι υπήρξε πάντοτε υποστηρικτής και εκφραστής της αλήθειας χωρίς εξωραϊσμό, υποκρισία ή επιτήδευση. «Ο τρόπος μου να φέρω σε πέρας τα πράγματα είναι να λέω την αλήθεια, προσωπικά πιστεύω ότι είναι το καλύτερο όλων».

Εμπνέει η τρυφερότητά του. Έγραφε στα παιδιά του ξεκινώντας για να στήσει ένα νέο αντάρτικο στη Βολιβία: «αν κάποτε χρειαστεί να διαβάσετε αυτό το γράμμα, θα είναι γιατί εγώ δεν θα βρίσκομαι ανάμεσά σας. Σχεδόν δε θα με θυμάστε και οι πιο μικροί δεν θα θυμούνται τίποτε.  Ο πατέρας σας υπήρξε ένας άνθρωπος που δρούσε όπως σκεφτόταν και, σίγουρα, υπήρξε συνεπής με τις πεποιθήσεις του… Πάνω απ’ όλα, να είστε πάντα ικανοί να νιώθετε βαθιά μέσα σας οποιαδήποτε αδικία διαπράττεται ενάντια σε οποιονδήποτε, σε οποιαδήποτε γωνιά του κόσμου… Για πάντοτε, παιδάκια. Ακόμη ελπίζω να σας δω. Ένα τεράστιο φιλί και ένα αγκάλιασμα από τον μπαμπά».

Από τον Ερνέστο στον Τσε

Αρκετά χρόνια πριν το γράμμα αυτό ήταν ο νέος γιατρός, ο Ερνέστο, που η περιπλάνησή του στη Λ. Αμερική του έδειξε το πρόσωπο της φτώχειας, της αδικίας, της καταπίεσης. Είδε με τα μάτια του ότι εκατομμύρια άνθρωποι προσπαθούσαν να επιβιώσουν σε συνθήκες φτώχειας, εκατομμύρια παιδιά υποσιτίζονταν, μια ηλικιωμένη στην οποία κλήθηκε να προσφέρει τη βοήθειά του ως γιατρός, πέθανε σχεδόν στα χέρια του από την πείνα. 

Την ίδια στιγμή, ο πλούτος της Λ. Αμερικής συγκεντρωνόταν στις ΗΠΑ και στις λατινοαμερικάνικες ολιγαρχίες. Την ίδια στιγμή, οποιαδήποτε δημοκρατική διεκδίκηση, οποιοδήποτε σκίρτημα εθνικής ανεξαρτησίας καταπνιγόταν με τη βία. Έζησε ο ίδιος την ανατροπή της κυβέρνησης Άρμπενς στη Γουατεμάλα από τους μισθοφόρους που χρηματοδοτούνταν από τις ΗΠΑ. Και αυτή ήταν μία μόνο από τις εκατοντάδες παρόμοιες παρεμβάσεις. Η Λ. Αμερική είναι εγγεγραμμένη στη συνείδηση της ανθρωπότητας ως η ήπειρος των αιμοσταγών δικτατορικών καθεστώτων. Η Λ. Αμερική διακρινόταν και διακρίνεται από την πιο άνιση κατανομή εισοδήματος σε σχέση με οποιαδήποτε άλλη περιοχή του κόσμου. 

Να λοιπόν γιατί ο Ερνέστο, έγινε ο Τσε. Από την ίδια του την εμπειρία και από τη μελέτη -ήταν μανιώδης αναγνώστης, διάβαζε, μελετούσε, αναρωτιόταν, προσπαθούσε να καταλάβει τα πάντα- κατέληξε σε ένα συμπέρασμα: ότι η εξάλειψη της φτώχειας, της κοινωνικής ανισότητας, της αδικίας, της καταπίεσης δεν μπορεί να γίνει με ημίμετρα, δεν μπορεί να γίνει από τα πάνω. Μπορεί μόνο να υπάρξει ως έργο των ίδιων των λαών, αν οι απλοί, καθημερινοί άνθρωποι πάρουν την τύχη τους στα χέρια τους. 

Υποστήριζε ότι χρειάζονται βαθιές, επαναστατικές αλλαγές, ότι οι όποιες μεταρρυθμίσεις, στο βαθμό που δεν αντιμετωπίζουν τις ρίζες των προβλημάτων, θα είναι προσωρινές, οι κατακτήσεις των εργαζομένων αργά ή γρήγορα θα παρθούν πίσω, όπως το βλέπουμε να γίνεται στις μέρες μας. Υπήρξε ακόμη πολέμιος του γραφειοκρατισμού και του δεσποτισμού, όποιας παραλλαγής. Υπήρξε δηλαδή επαναστάτης. Δεν δίστασε να εγκαταλείψει τη θέση του κορυφαίου στελέχους και υπουργού της επαναστατικής κυβέρνησης της Κούβας για να συνεχίσει τον αγώνα με άλλες μορφές, όπου έδωσε τη ζωή του. 

Οι καρποί της δράσης του

Μήπως όμως το παράδειγμά του, ο δρόμος του υπήρξε αδιέξοδος; Τι αποτελέσματα έφερε η δράση του; Πρώτα απ' όλα στην Κούβα. Γκρεμίστηκε το δικτατορικό καθεστώς του Μπατίστα που ήταν υπεύθυνο για τη δολοφονία 20 χιλιάδων ανθρώπων σε 7 χρόνια, για την εξαθλίωση ενός ολόκληρου λαού, για τον αναλφαβητισμό, για τα βασανιστήρια, για τους μαζικούς τάφους, για τα πτώματα των δημοκρατών τα ριγμένα στην άκρη του πεζοδρομίου. 

Η χώρα απέκτησε την αξιοπρέπεια και την εθνική της ανεξαρτησία. Έπαψε να είναι το καζίνο και το πορνείο των ΗΠΑ.  Η γη έπαψε να είναι ιδιοκτησία των πολυεθνικών και δόθηκε στους αγρότες. Οι 5 πολυεθνικές των ΗΠΑ που έλεγχαν την οικονομία της Κούβας εθνικοποιήθηκαν. 

Μειώθηκαν αμέσως τα ενοίκια, οι τιμές του ρεύματος, της παροχής νερού, που ο μέσος Κουβανός δυσκολευόταν να πληρώσει. Εξαλείφθηκε σε χρόνο ρεκόρ ο αναλφαβητισμός. Το 1965 η ανεργία είχε ήδη εξαλειφθεί. Η οικονομία άρχισε να αναπτύσσεται, με δυσκολίες, με αστοχίες, με λάθη -σύμφωνοι. Παρά τον αποκλεισμό που επέβαλλαν οι ΗΠΑ γνώρισε ρυθμούς ανάπτυξης του ΑΕΠ της τάξης του 4% μέχρι και του 7,3%. Το προσδόκιμο όριο ζωής αυξήθηκε θεαματικά από 41 έτη που ήταν το 1958 σε 79,5, υψηλότερο από εκείνο των ΗΠΑ. Βρίσκεται σε αντιστοιχία με τις πιο αναπτυγμένες χώρες. Η παιδική θνησιμότητα βρίσκεται σε πολύ χαμηλά επίπεδα. Η εγκληματικότητα επίσης.

Το σύστημα της δημόσιας δωρεάν παιδείας και υγείας της Κούβας έγινε πηγή έλξης όχι μόνο για τους λαούς της Λ. Αμερικής ή της Αφρικής. Όπως πολύ εύστοχα έχει περιγράψει ο αμερικανός σκηνοθέτης Μάικλ Μουρ στο γνωστό ντοκιμαντέρ του, ακόμη και οι πιο αναπτυγμένες βιομηχανικές χώρες έχουν να ζηλέψουν το σύστημα υγείας και παιδείας της Κούβας. Η Κούβα είναι μία από τις 5 χώρες στον κόσμο με τους υψηλότερους δείκτες υγείας του πληθυσμού.

Και άλλες χώρες γνώρισαν τα ευεργετικά αποτελέσματα του αγώνα του Τσε Γκεβάρα και όσων εμπνεύστηκαν από εκείνον. Τα σκληρά δικτατορικά καθεστώτα της Νικαράγουας και του Σαλβαδόρ, που διήρκεσαν μισό αιώνα, ανατράπηκαν. Στη Γουατεμάλα επίσης. Άλλοι λαοί βελτίωσαν τη θέση τους καθώς ο φόβος των κυρίαρχων τάξεων για τις επαναστατικές ιδέες του Γκεβάρα τις ανάγκασε σε κάποιες, προσωρινές έστω, παραχωρήσεις. Είναι και αυτές αποτέλεσμα της επίδρασης των ιδεών και της δράσης του, έστω και εξ αντανακλάσεως. 

Σήμερα, οι λαοί της Λ. Αμερικής με σκληρούς αγώνες έχουν εξαλείψει τις δικτατορίες. Έχουν σημειώσει δημοκρατικές και κοινωνικές κατακτήσεις. Κάποιες χώρες, όπως η Βενεζουέλα, η Βολιβία, το Εκουαδόρ υψώνουν το ανάστημά τους έναντι της επικυριαρχίας των ΗΠΑ. Μια νέα γενιά Συνταγμάτων, το λεγόμενο λατινοαμερικάνικο κίνημα του νέου συνταγματισμού έχει καταγράψει τις τάσεις αυτές.

Η αλήθεια βέβαια είναι ότι όλα αυτά είναι επισφαλή. Οι κοινωνικές ανισότητες και η εκμετάλλευση παραμένουν. Σε κάποιες χώρες μάλιστα εντείνονται. Ο κίνδυνος των πραξικοπημάτων made in USA είναι πάντοτε παρών.

Αλλά και στην Ευρώπη νιώσαμε την ευεργετική επίδραση των ιδεών του Τσε. Τα νεανικά κινήματα της δεκαετίας του 60 και 70, μαζί με το εργατικό κίνημα πέτυχαν σημαντικές κατακτήσεις,. Σε πολλά πανεπιστήμια της Ευρώπης έπνευσε ένας σχετικός αγέρας εκδημοκρατισμού. Ο Μάης του 1968 στη Γαλλία, στην Ιταλία, το δικό μας Πολυτεχνείο, σε όλα υπήρχε η σφραγίδα του Τσε. Σήμερα, και στην ήπειρό μας οι κατακτήσεις αφαιρούνται με συστηματικό τρόπο.

Διανύουμε μια σκοτεινή περίοδο που παρουσιάζει αναλογίες με τη δεκαετία του 1930. Έτσι όμως πάντοτε προχωρά η ιστορία. Με άλματα και με πισωγυρίσματα. Προχωρά όμως. O Ερνέστο Γκεβάρα θα μας θυμίζει ότι πρέπει «να νιώθουμε σαν προσωπική προσβολή κάθε πράξη που εναντιώνεται στην αξιοπρέπεια του ανθρώπου, στην ευτυχία του, σε οποιοδήποτε μέρος του κόσμου».Η δέσμευσή μας, εμάς των επιστημόνων, πρέπει να είναι σταθερή και αταλάντευτη. Με την πλευρά της κοινωνικής προόδου.



 

Δείτε τον πρώτο κύκλο των "7 απλών μαθημάτων του μαρξισμού"

smile

Χωρίς σχόλια... - Δευτέρα, 17 Σεπτεμβρίου 2018


Για τις φαρμακοβιομηχανίες το κέρδος είναι πάνω από την υγεία. Ασυδοσία τιμών. - Παρασκευή, 14 Σεπτεμβρίου 2018



...Το όνομα του Νίρμαλ Μουλάι ήταν μέχρι πρότινος άγνωστο. Έγινε παγκοσμίως γνωστός αφότου διαβάσαμε πως ο διευθύνων σύμβουλος της φαρμακοβιομηχανίας Nostrum Laboratories που εδρεύει στο Μιζούρι, πρόσφατα στήριξε την απόφαση της εταιρείας του να τετραπλασιάσει την τιμή ενός αντιβιοτικού, από τα 474,75 στα 2.392 δολάρια το μπουκάλι, υποστηρίζοντας πως «είναι ηθική υποχρέωση των επιχειρηματιών να πουλάνε τα φάρμακα όσο ακριβότερα γίνεται και να βγάζουν λεφτά με κάθε ευκαιρία».
Το αντιβιοτικό Nitrofurantoin ωστόσο όπως αποδεικνύεται από τα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας περιλαμβάνεται στη λίστα με τα «απαραίτητα φάρμακα» και καταναλώνεται από πολλούς ασθενείς. Χορηγείται για τη θεραπεία των λοιμώξεων της ουροδόχου κύστης, ενώ κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1953.
Ο Μουλάι διευκρίνισε πως η αύξηση της τιμής ήταν ουσιαστικά η «απάντηση» στην επίσης άνοδο του κόστους του φαρμάκου Furadantin το οποίο παράγεται από την ανταγωνιστική εταιρεία Casper Pharma και θεραπεύει τις ίδιες παθήσεις με το Nitrofurantoin. Η Casper Pharma αύξησε την τιμή του προϊόντος της κατά 182% συνολικά από τα τέλη του 2015 έως το Μάρτιο του 2018, με αποτέλεσμα αυτή τη στιγμή το ένα μπουκάλι να κοστολογείται στα 2.800 δολάρια...


read more ...

Σταύρος Μαυρουδέας: Το σύστημα δεν έλυσε τα δομικά αίτια της κρίσης - Πέμπτη, 13 Σεπτεμβρίου 2018

Δέκα χρόνια από την εκδήλωση της καπιταλιστικής κρίσης πραγματοποιήθηκε στην Ελλάδα το διεθνές συνέδριο Πολιτικής Οικονομίας (ICOPEC 2018), με τίτλο «Δέκα χρόνια μετά τη Μεγάλη ύφεση: Η Ορθόδοξη απέναντι στην Ετερόδοξη Οικονομική» και συμμετοχή 80 και πλέον ελλήνων και ξένων πανεπιστημιακών. Με την ευκαιρία του συνεδρίου συνομιλήσαμε με τον πρόεδρο της Επιστημονικής Εταιρείας Πολιτικής Οικονομίας (ΕΕΠΟ) και καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Σταύρο Μαυρουδέα.

Συνέντευξη στον Γιάννη Ελαφρό

read more ...

Ανακοίνωση για τη ΔΕΘ της Κίνησης για την Απελευθέρωση του Λαού - Δευτέρα, 10 Σεπτεμβρίου 2018

Όλοι/όλες στις κινητοποιήσες στην ΔΕΘ ενάντια στην υποτέλεια και τον ιμπεριαλισμό! Η πόλη ανήκει στους δημοκρατικούς αγώνες του λαού!


Η Κινηση γα την Απελευθέρωση του Λαού καλεί τα λαϊκα στρωμματα να συμμετέχουν στις κινητοποιησείς στην ΔΕΘ, απαιτώντας να πάρουν πίσω όσα τους έκλεψαν με τα μνημονια, την λιτότητα και το μαζικό ξεπούλημα της λαϊκής περιουσίας.
Η φετινή ΔΕΘ,αφιερωμένη στις ΗΠΑ, έχει την σφραγίδα τις εξάρτησης και τις υποτέλειας στον αμερικανικό ιμπεριαλισμο, ο οποίος κάνει έντονη τη παρουσία του μετατρέποντας την πόλη της Θεσσαλονίκης σε λιμάνι του αμερικανικού στόλου. Οι γεμάτοι από αμερικανικές σημαίες και πράκτορες της CIA και του FBI δρόμοι, δίνουν την αίσθηση μιας κατεχόμενης πόλης, που υποδέχεται υποτελώς τους γιάνκηδες. Η υποτέλεια αυτή δεν εκφραζει το λαό μας, αλλά το ντόπιο πολιτικό και οικονομικό καθεστώς που υποδέχεται τους προστάτες του. Σε εμας πέφτει μοναχά το βάρος να το δείξουμε.

...


read more ...

Η επιστροφή των μονοπωλίων - Τρίτη, 4 Σεπτεμβρίου 2018


του Λεωνίδα Βατικιώτη στη Νέα Σελίδα και στο ιστολόγιό του

...Τα παραδείγματα συγκέντρωσης τεράστιας οικονομικής ισχύος, στην καρδιά μάλιστα του παγκόσμιου καπιταλισμού, τις ΗΠΑ, είναι πάρα πολλά ώστε να συνεχίζονται αδιατάρακτα οι ύμνοι στον ελεύθερο ανταγωνισμό και η συνεχής επίκλησή του. Όταν μάλιστα όλα δείχνουν πώς η άρση των κάθε λογής εμποδίων αν κάπου τελικά οδηγεί δεν είναι στις ίσες ευκαιρίες για όλους, έστω στον …πλουτισμό, αλλά σε μια χούφτα μονοπώλια. Που ελέγχουν την παραγωγή, την απασχόληση, τις πωλήσεις και κρατούν τις τιμές στα ύψη!...


read more ...

«Ζήτω η νεοαποικιοκρατία!» - Δευτέρα, 3 Σεπτεμβρίου 2018

της Φραγκίσκας Μεγαλούδη για το thepressproject.gr

...Η ανεργία, αν και επίσημα δεν ξεπερνάει το 15%, είναι ο βασικός λόγος μετανάστευσης των νέων. Σε πραγματικούς αριθμούς ο μισός εργατικός πληθυσμός της Σενεγάλης δεν βρίσκει δουλειά ενώ τα 3/5 όσων εργάζονται κάνουν εποχιακές και κακοπληρωμένες δουλειές και μόνο ένας στους 4 έχει δουλειά πλήρους απασχόλησης.  Η κακή οικονομία, η έλλειψη ευκαιριών, η ανεργία αλλά και ο κοινωνικός αποκλεισμός είναι οι κινητήριες δυνάμεις πίσω από τη μετανάστευση....

...«υποχρεωτική αλληλεγγύη» ένα σύστημα το οποίο η Γαλλία έχει επιβάλλει στις 14 πρώην αποικίες της στην Αφρική, και βάση του οποίου όλες αυτές οι χώρες είναι υποχρεωμένες να τοποθετούν το 50% των αποθεμάτων τους σε ξένο νόμισμά σε ειδικο λογαριασμο στην Τραπεζα της Γαλλιας μαζί με ένα επιπλέον 20% ως αποζημίωση για τις οικονομικές ζημιές που υπέστη η Γαλλία όταν αποχώρησε από την περιοχή. Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι μέχρι σήμερα, όλες οι 14 πρώην αποικίες της Γαλλίας έχουν πρόσβαση μόνο στο 30 με 50% των αποθεμάτων τους σε συνάλλαγμα. Αν χρειάζονται παραπάνω χρήματα πρέπει να τα δανειστούν από τη Γαλλία σε τιμές αγοράς. Στην ουσία οι χώρες πληρώνουν «φόρο αποικιοκρατίας» ως αντάλλαγμα για τις δομές που έχτισε η Γαλλία κατά τη διάρκεια της κατοχής των χωρών αυτών.  Με βάση τις ίδιες συμφωνίες, η Γαλλία διατηρεί το δικαίωμα να αγοράσει πρώτες ύλες από τις πρώην αποικίες της, οι οποίες δεν έχουν το δικαίωμα να πουλήσουν αλλού εάν δεν συμφωνήσει η Γαλλία. Έτσι οι γαλλικές εταιρίες έχουν προτεραιότητα σε κάθε επιχειρηματική συμφωνία με τις κυβερνήσεις των πρώην αποικιών της.

Τα στοιχεία αυτά έχουν πολύ ενδιαφέρον εάν αναλογισθεί κανείς ότι από τις 67 ανατροπές κυβερνήσεων που έλαβαν χώρα στην Αφρική τα τελευταία 50 χρόνια, το 61% συνέβη σε πρώην γαλλικές αποικίες...

 

read more ...