Ο Τσε, η κοινωνική αλλαγή και οι κοινωνικές επιστήμες

Δημοσιεύθηκε: 6/11/2017

του Δημήτρη Καλτσώνη


ομιλία στην εκδήλωση του Τμήματος Κοινωνικής Πολιτικής, 30/10/2017

Εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο εμπνεύστηκαν και εμπνέονται ακόμη και σήμερα από το παράδειγμά του. Γιατί όμως ειδικά ένα πανεπιστήμιο κοινωνικών και πολιτικών επιστημών, ένα Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής να ασχολείται με τη σκέψη και τη δράση του; Είναι προφανές ότι οι απόψεις του για το κράτος, την επανάσταση, τις κοινωνικές και οικονομικές σχέσεις ενδιαφέρουν τις κοινωνικές και πολιτικές επιστήμες. Μας ενδιαφέρει όμως και από μια άλλη σκοπιά. Είμαστε επιστήμονες των ανθρωπιστικών επιστημών και οι κοινωνικέ επιστήμες, η επιστήμη γενικά, πρέπει να υπηρετεί τον άνθρωπο.
 
Μας ενδιαφέρει γιατί ο Ερνέστο Γκεβάρα ήταν βαθιά ανθρωπιστής. Ανέδειξε στο μαρξισμό λενινισμό την ολοκληρωμένη, ανθρωπιστική ουσία του. Ήταν ένας άνθρωπος που τα ήθελε όλα για όλους και για τον εαυτό του τίποτα. Ήταν άνθρωπος, που χωρίς να είναι απαλλαγμένος από αντιφάσεις, διακρινόταν για το ευρύ πνεύμα, τον αλτρουισμό, την αυτοθυσία. 

Εμπνέει το ηθικό του παράδειγμα, το γεγονός ότι υπήρξε πάντοτε υποστηρικτής και εκφραστής της αλήθειας χωρίς εξωραϊσμό, υποκρισία ή επιτήδευση. «Ο τρόπος μου να φέρω σε πέρας τα πράγματα είναι να λέω την αλήθεια, προσωπικά πιστεύω ότι είναι το καλύτερο όλων».

Εμπνέει η τρυφερότητά του. Έγραφε στα παιδιά του ξεκινώντας για να στήσει ένα νέο αντάρτικο στη Βολιβία: «αν κάποτε χρειαστεί να διαβάσετε αυτό το γράμμα, θα είναι γιατί εγώ δεν θα βρίσκομαι ανάμεσά σας. Σχεδόν δε θα με θυμάστε και οι πιο μικροί δεν θα θυμούνται τίποτε.  Ο πατέρας σας υπήρξε ένας άνθρωπος που δρούσε όπως σκεφτόταν και, σίγουρα, υπήρξε συνεπής με τις πεποιθήσεις του… Πάνω απ’ όλα, να είστε πάντα ικανοί να νιώθετε βαθιά μέσα σας οποιαδήποτε αδικία διαπράττεται ενάντια σε οποιονδήποτε, σε οποιαδήποτε γωνιά του κόσμου… Για πάντοτε, παιδάκια. Ακόμη ελπίζω να σας δω. Ένα τεράστιο φιλί και ένα αγκάλιασμα από τον μπαμπά».

Από τον Ερνέστο στον Τσε

Αρκετά χρόνια πριν το γράμμα αυτό ήταν ο νέος γιατρός, ο Ερνέστο, που η περιπλάνησή του στη Λ. Αμερική του έδειξε το πρόσωπο της φτώχειας, της αδικίας, της καταπίεσης. Είδε με τα μάτια του ότι εκατομμύρια άνθρωποι προσπαθούσαν να επιβιώσουν σε συνθήκες φτώχειας, εκατομμύρια παιδιά υποσιτίζονταν, μια ηλικιωμένη στην οποία κλήθηκε να προσφέρει τη βοήθειά του ως γιατρός, πέθανε σχεδόν στα χέρια του από την πείνα. 

Την ίδια στιγμή, ο πλούτος της Λ. Αμερικής συγκεντρωνόταν στις ΗΠΑ και στις λατινοαμερικάνικες ολιγαρχίες. Την ίδια στιγμή, οποιαδήποτε δημοκρατική διεκδίκηση, οποιοδήποτε σκίρτημα εθνικής ανεξαρτησίας καταπνιγόταν με τη βία. Έζησε ο ίδιος την ανατροπή της κυβέρνησης Άρμπενς στη Γουατεμάλα από τους μισθοφόρους που χρηματοδοτούνταν από τις ΗΠΑ. Και αυτή ήταν μία μόνο από τις εκατοντάδες παρόμοιες παρεμβάσεις. Η Λ. Αμερική είναι εγγεγραμμένη στη συνείδηση της ανθρωπότητας ως η ήπειρος των αιμοσταγών δικτατορικών καθεστώτων. Η Λ. Αμερική διακρινόταν και διακρίνεται από την πιο άνιση κατανομή εισοδήματος σε σχέση με οποιαδήποτε άλλη περιοχή του κόσμου. 

Να λοιπόν γιατί ο Ερνέστο, έγινε ο Τσε. Από την ίδια του την εμπειρία και από τη μελέτη -ήταν μανιώδης αναγνώστης, διάβαζε, μελετούσε, αναρωτιόταν, προσπαθούσε να καταλάβει τα πάντα- κατέληξε σε ένα συμπέρασμα: ότι η εξάλειψη της φτώχειας, της κοινωνικής ανισότητας, της αδικίας, της καταπίεσης δεν μπορεί να γίνει με ημίμετρα, δεν μπορεί να γίνει από τα πάνω. Μπορεί μόνο να υπάρξει ως έργο των ίδιων των λαών, αν οι απλοί, καθημερινοί άνθρωποι πάρουν την τύχη τους στα χέρια τους. 

Υποστήριζε ότι χρειάζονται βαθιές, επαναστατικές αλλαγές, ότι οι όποιες μεταρρυθμίσεις, στο βαθμό που δεν αντιμετωπίζουν τις ρίζες των προβλημάτων, θα είναι προσωρινές, οι κατακτήσεις των εργαζομένων αργά ή γρήγορα θα παρθούν πίσω, όπως το βλέπουμε να γίνεται στις μέρες μας. Υπήρξε ακόμη πολέμιος του γραφειοκρατισμού και του δεσποτισμού, όποιας παραλλαγής. Υπήρξε δηλαδή επαναστάτης. Δεν δίστασε να εγκαταλείψει τη θέση του κορυφαίου στελέχους και υπουργού της επαναστατικής κυβέρνησης της Κούβας για να συνεχίσει τον αγώνα με άλλες μορφές, όπου έδωσε τη ζωή του. 

Οι καρποί της δράσης του

Μήπως όμως το παράδειγμά του, ο δρόμος του υπήρξε αδιέξοδος; Τι αποτελέσματα έφερε η δράση του; Πρώτα απ' όλα στην Κούβα. Γκρεμίστηκε το δικτατορικό καθεστώς του Μπατίστα που ήταν υπεύθυνο για τη δολοφονία 20 χιλιάδων ανθρώπων σε 7 χρόνια, για την εξαθλίωση ενός ολόκληρου λαού, για τον αναλφαβητισμό, για τα βασανιστήρια, για τους μαζικούς τάφους, για τα πτώματα των δημοκρατών τα ριγμένα στην άκρη του πεζοδρομίου. 

Η χώρα απέκτησε την αξιοπρέπεια και την εθνική της ανεξαρτησία. Έπαψε να είναι το καζίνο και το πορνείο των ΗΠΑ.  Η γη έπαψε να είναι ιδιοκτησία των πολυεθνικών και δόθηκε στους αγρότες. Οι 5 πολυεθνικές των ΗΠΑ που έλεγχαν την οικονομία της Κούβας εθνικοποιήθηκαν. 

Μειώθηκαν αμέσως τα ενοίκια, οι τιμές του ρεύματος, της παροχής νερού, που ο μέσος Κουβανός δυσκολευόταν να πληρώσει. Εξαλείφθηκε σε χρόνο ρεκόρ ο αναλφαβητισμός. Το 1965 η ανεργία είχε ήδη εξαλειφθεί. Η οικονομία άρχισε να αναπτύσσεται, με δυσκολίες, με αστοχίες, με λάθη -σύμφωνοι. Παρά τον αποκλεισμό που επέβαλλαν οι ΗΠΑ γνώρισε ρυθμούς ανάπτυξης του ΑΕΠ της τάξης του 4% μέχρι και του 7,3%. Το προσδόκιμο όριο ζωής αυξήθηκε θεαματικά από 41 έτη που ήταν το 1958 σε 79,5, υψηλότερο από εκείνο των ΗΠΑ. Βρίσκεται σε αντιστοιχία με τις πιο αναπτυγμένες χώρες. Η παιδική θνησιμότητα βρίσκεται σε πολύ χαμηλά επίπεδα. Η εγκληματικότητα επίσης.

Το σύστημα της δημόσιας δωρεάν παιδείας και υγείας της Κούβας έγινε πηγή έλξης όχι μόνο για τους λαούς της Λ. Αμερικής ή της Αφρικής. Όπως πολύ εύστοχα έχει περιγράψει ο αμερικανός σκηνοθέτης Μάικλ Μουρ στο γνωστό ντοκιμαντέρ του, ακόμη και οι πιο αναπτυγμένες βιομηχανικές χώρες έχουν να ζηλέψουν το σύστημα υγείας και παιδείας της Κούβας. Η Κούβα είναι μία από τις 5 χώρες στον κόσμο με τους υψηλότερους δείκτες υγείας του πληθυσμού.

Και άλλες χώρες γνώρισαν τα ευεργετικά αποτελέσματα του αγώνα του Τσε Γκεβάρα και όσων εμπνεύστηκαν από εκείνον. Τα σκληρά δικτατορικά καθεστώτα της Νικαράγουας και του Σαλβαδόρ, που διήρκεσαν μισό αιώνα, ανατράπηκαν. Στη Γουατεμάλα επίσης. Άλλοι λαοί βελτίωσαν τη θέση τους καθώς ο φόβος των κυρίαρχων τάξεων για τις επαναστατικές ιδέες του Γκεβάρα τις ανάγκασε σε κάποιες, προσωρινές έστω, παραχωρήσεις. Είναι και αυτές αποτέλεσμα της επίδρασης των ιδεών και της δράσης του, έστω και εξ αντανακλάσεως. 

Σήμερα, οι λαοί της Λ. Αμερικής με σκληρούς αγώνες έχουν εξαλείψει τις δικτατορίες. Έχουν σημειώσει δημοκρατικές και κοινωνικές κατακτήσεις. Κάποιες χώρες, όπως η Βενεζουέλα, η Βολιβία, το Εκουαδόρ υψώνουν το ανάστημά τους έναντι της επικυριαρχίας των ΗΠΑ. Μια νέα γενιά Συνταγμάτων, το λεγόμενο λατινοαμερικάνικο κίνημα του νέου συνταγματισμού έχει καταγράψει τις τάσεις αυτές.

Η αλήθεια βέβαια είναι ότι όλα αυτά είναι επισφαλή. Οι κοινωνικές ανισότητες και η εκμετάλλευση παραμένουν. Σε κάποιες χώρες μάλιστα εντείνονται. Ο κίνδυνος των πραξικοπημάτων made in USA είναι πάντοτε παρών.

Αλλά και στην Ευρώπη νιώσαμε την ευεργετική επίδραση των ιδεών του Τσε. Τα νεανικά κινήματα της δεκαετίας του 60 και 70, μαζί με το εργατικό κίνημα πέτυχαν σημαντικές κατακτήσεις,. Σε πολλά πανεπιστήμια της Ευρώπης έπνευσε ένας σχετικός αγέρας εκδημοκρατισμού. Ο Μάης του 1968 στη Γαλλία, στην Ιταλία, το δικό μας Πολυτεχνείο, σε όλα υπήρχε η σφραγίδα του Τσε. Σήμερα, και στην ήπειρό μας οι κατακτήσεις αφαιρούνται με συστηματικό τρόπο.

Διανύουμε μια σκοτεινή περίοδο που παρουσιάζει αναλογίες με τη δεκαετία του 1930. Έτσι όμως πάντοτε προχωρά η ιστορία. Με άλματα και με πισωγυρίσματα. Προχωρά όμως. O Ερνέστο Γκεβάρα θα μας θυμίζει ότι πρέπει «να νιώθουμε σαν προσωπική προσβολή κάθε πράξη που εναντιώνεται στην αξιοπρέπεια του ανθρώπου, στην ευτυχία του, σε οποιοδήποτε μέρος του κόσμου».Η δέσμευσή μας, εμάς των επιστημόνων, πρέπει να είναι σταθερή και αταλάντευτη. Με την πλευρά της κοινωνικής προόδου.



 

Δείτε τον πρώτο κύκλο των "7 απλών μαθημάτων του μαρξισμού"

smile



ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ


Προγραμματικές κατευθύνσεις 

του συλλόγου διάδοσης 

μαρξιστικής σκέψης 

"Γ. ΚΟΡΔΑΤΟΣ"


Ο σύλλογος Γ.ΚΟΡΔΑΤΟΣ  

δίνει στη δημοσιότητα τις 

προγραμματικές του κατευθύνσεις. 

Τις θέτει σε συζήτηση με τους, 

συντρόφους συναγωνιστές και φίλους, 

είτε πρόκειται για ανένταχτους αγωνιστές 

είτε για οργανωμένους σε άλλες 

πολιτικές οργανώσεις 

με παραπλήσιες αγωνίες 

και προβληματισμούς. 

Μοναδικός στόχος είναι 

η προώθηση του αγώνα 

για την απελευθέρωση του λαού.


Διαβάστε Περισσότερα »

 

Κυριακή, 18 Νοέμβρη, 6.30 μμ

Σόλωνος 142, 3ος όροφος

Πλατεία Κάνιγγος

Χοσέ Οριόλ Μαρέρο Μάρτινες, πρόξενος της Πρεσβείας της Κουβάς στην Ελλάδα

Νατάσσα Τερλεξή, επιμελήτρια του βιβλίου

Διαβάστε περισσότερα...

Select one of the available views
Ακραίο κέντρο και άκρα δεξιά συναντιούνται πριν από την κρίση - Πέμπτη, 15 Νοεμβρίου 2018

εθνικισμός ευρώπη


του Γιώργου Βασσάλου, από το info-war.gr


Πόσο πιθανή είναι μια νέα διεθνής ύφεση ανάλογη αυτής του 2008; Στις 5 Σεπτέμβρη 2018, η Danièle Nouy,επικεφαλής του τμήματος επιτήρησης τραπεζών της ΕΚΤ, δήλωσε: «Είμαστε βέβαιοι ότι θα έχουμε μια νέα κρίση. Αγνοούμε όμως πότε και για ποιον ακριβώς λόγο θα ξεσπάσει».

Τα ίδια περίπου είπε κι ο Scott Freidheim, Νο 2 της Λέμαν Mπράδρες όταν αυτή κατέρρευσε πριν από δέκα χρόνια, σε στήλη του στους Financial Times στις 6 Σεπτέμβρη 2018: «να μην επαναλάβουμε τα λάθη του 2008 ενώ ετοιμαζόμαστε για την επόμενη κρίση που θα έρθει σίγουρα, ακόμα κι αν δεν είναι ακριβώς όπως αυτή του 2008».
Τόσο τραπεζίτες όσο και οι ρυθμιστικές αρχές λοιπόν θεωρούν την έλευση μιας επόμενης κρίσης, συγκρίσιμης σε μέγεθος με αυτή του 2008, αναπόφευκτη.

 

read more ...

Βραζιλία: O Μπολσονάρο θα διακόψει τις διπλωματικές σχέσεις με Κούβα και Βενεζουέλα - Τρίτη, 13 Νοεμβρίου 2018

από το prensa-rebelde.blogspot.com

Σε συνέντευξη που παραχώρησε σε βραζιλιάνικο ΜΜΕ, ο Ζαΐρ Μπολσονάρο δήλωσε ότι θα υπάρξει αλλαγή στην εξωτερική πολιτική, ώστε το υπουργείο Εξωτερικών να είναι χωρίς ιδεολογικούς δεσμούς. Γι αυτό, δήλωσε, δεν αποκλείεται το κλείσιμο των πρεσβειών στην Κούβα και της Βενεζουέλα.

Όσο για την πρεσβεία της Βενεζουέλας, δήλωσε, είναι ήδη ανενεργή, ο πρέσβης έχει επιστρέψει και δεν έχουμε επαφές. Αυτό έγινε επί κυβέρνησης Τέμερ. Η απόφαση αυτή, της ανάκλησης του πρέσβη, θα έπρεπε να είχε παρθεί εδώ και πολύ καιρό.


read more ...

Η νέα ελληνική κανονικότητα - Κυριακή, 4 Νοεμβρίου 2018


Από το ιστολόγιο του Κ. Λαπαβίτσα


[...] Επιστροφή στην κανονικότητα είναι το μήνυμα της κυβέρνησης και συμφωνεί και η αξιωματική αντιπολίτευση.

 [...]  Η χώρα μας γνώρισε μια βαθύτατη δομική κρίση που ξέσπασε το 2008 και εντάθηκε μετά το 2010, με επίκεντρο το δημόσιο χρέος και το ευρώ. Ακολούθησε εντονότατη αστάθεια στη διάρκεια της οποίας συγκρούστηκαν δύο κυρίως θέσεις. Η μία ισχυριζόταν ότι δεν υπάρχει άλλος δρόμος από τα μνημόνια, ενώ η άλλη υποστήριζε το δρόμο της ρήξης με την ΟΝΕ και την ΕΕ. Επικράτησε τελικά η πρώτη και η νίκη της σφράγισε τη νέα κανονικότητα. 

[...] Η Ελλάδα συνεχίζει να έχει υπερδιογκωμένο τομέα υπηρεσιών, αδύναμη βιομηχανία και μη ανταγωνιστική γεωργία. Οι τράπεζές της είναι φαντάσματα, το παραγωγικότερο κομμάτι του εργατικού δυναμικού μεταναστεύει κατά εκατοντάδες χιλιάδες και οι επενδύσεις χωλαίνουν. Το δημόσιο χρέος παραμένει τεράστιο επιτάσσοντας εξωπραγματική λιτότητα για χρόνια, δηλαδή βαρύτατους φόρους και περικοπές δημοσίων επενδύσεων. Η εθνική ανταγωνιστικότητα ουσιαστικά έχει πάψει να βελτιώνεται από το 2013. Η χώρα δεν έχει αναπτυξιακή δυναμική και με τις παρούσες συνθήκες δεν πρόκειται να την αποκτήσει.

[...] Ας πανηγυρίσουν λοιπόν οι υμνητές της νέας κανονικότητας όσο προλαβαίνουν. Είναι θέμα χρόνου να φανεί πόσο σαθρά είναι τα θεμέλιά της.  

read more ...

Το ναζιστοπλυντήριο της ΕΡΤ - Τετάρτη, 31 Οκτωβρίου 2018

 

του Νίκου Μπογιόπουλου στον Ημεροδρόμο

Το διέπραξαν πέρσι, το επανέλαβαν και φέτος. Σήμερα η τηλεόραση του κράτος του ΣΥΡΙΖΑ και των ΑΝΕΛ, του κράτους της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ, του κράτους του Ποταμιού και των Κεντρώων, η τηλεόραση του κράτους των πλουτοκρατών, ένα κράτος που αποτελεί συνέχεια εκείνου του κράτους που ποτέ δεν καταδίκασε δωσίλογους και μαυραγορίτες και έχτιζε τους «νέους Παρθενώνες» του με τα βόλια των χιτών και των ταγματασφαλι(η)τών, διέπραξε ξανά την ύβρη:

    Ανήμερα της 28ης Οκτωβρίου η ΕΡΤ έδωσε βήμα για να «τιμήσουν» την επέτειο στην παρέλαση της Θεσσαλονίκης στους ναζί της Χρυσής Αυγής! Έδωσε μικρόφωνα (η ΕΡΤ) για να βγάλει λόγο ένα ναζιστόμουτρο, ο νεο-χίτης Κασιδιάρης, υπέρ φασίστα Μεταξά, δωσιλογισμού  και εθνικιστικής σκοπιανοφαγίας.

read more ...

Τα «12 μίλια» και η μαχόμενη Αριστερά,του Κώστα Μάρκου - Τρίτη, 30 Οκτωβρίου 2018

Τα «12 μίλια» και η μαχόμενη Αριστερά,του Κώστα Μάρκου

του Κώστα Μάρκου από το kommon.gr

[...] Μόνο η ανεξαρτησία από κάθε ιμπεριαλιστική δύναμη και η λαϊκή κυριαρχία μπορεί να εξασφαλίσει την ειρήνη και τη συνεργασία των λαών Ελλάδας και Τουρκίας, στο Αιγαίο, τη Μεσόγειο και τα Βαλκάνια. Η πρόσδεση και υποταγή σήμερα στις ΗΠΑ, το ΝΑΤΟ και την ΕΕ, αύριο σε άλλους ιμπεριαλιστές, σημαίνει άμεση εμπλοκή στους ανταγωνισμούς τους. Σημαίνει διαρκή ανασφάλεια, πολέμους και προσφυγιά. Αυτό δείχνει η ιστορία.

read more ...

Καραβάνι προσφύγων: Μια «οδύσσεια» από την Ονδούρα στις ΗΠΑ - Κυριακή, 28 Οκτωβρίου 2018