Οι επιπτώσεις της ρωσικής επανάστασης στην αστική σκέψη και πολιτική (Β' Μέρος)

Δημοσιεύθηκε: 23/11/2017


Β΄ ΜΕΡΟΣ

 

Γ. Η αστική παρέμβαση στο οικονομικό επίπεδο


Πρώτα από όλα ας επιχειρήσουμε έναν πρόχειρο ορισμό της οικονομικής  διαχείρισης:   το μοντέλο οικονομικής διαχείρισης συμπυκνώνει τον τρόπο και το περιεχόμενο της αστικής οικονομικής πολιτικής που μπορεί να μετασχηματίζεται από καιρό εις καιρόν, ανάλογα με τις ανάγκες του κεφαλαίου. Από την εμφάνιση των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής και κατά την επικράτηση του καπιταλισμού διακρίνονται τέσσερις μορφές διαχείρισης: ο μερκαντιλισμός, ο φιλελευθερισμός, ο κεϋνσιανισμός και ο νεοφιλελευθερισμός. Θα σταθούμε, για το θέμα που μας αφορά, στον κεϋνσιανισμό, μοντέλο διαχείρισης που προέβλεπε την αύξηση του εργατικού εισοδήματος, την εκτέλεση δημόσιων έργων, την κρατικοποίηση τομέων της οικονομίας, τη θέσπιση κοινωνικών παροχών κ.λπ.


Μία οικονομική διαχείριση δεν είναι ένα ουδέτερο άθροισμα μέτρων και τεχνικών. Είναι μια βαθιά πολιτική παρέμβαση, συνάμα.
Ο Κέυνς γράφει εκφράζοντας την αγωνία του το 1919 στο έργο του Οι οικονομικές συνέπειες της ειρήνης: «[…] Τίποτα δεν θα μπορέσει ν’ αναβάλει για πολύ τον τελικό εμφύλιο πόλεμο ανάμεσα στις δυνάμεις της αντίδρασης και τους απελπισμένους σπασμούς της επανάστασης, που απέναντί τους οι φρικαλεότητες του τελευταίου πολέμου ενάντια στη Γερμανία θα ωχριούν και που θα καταστρέψουν, όποιος κι αν είναι ο νικητής, τον πολιτισμό και την πρόοδο της γενιάς μας», η υπογράμμιση δική μας[1].


Στο ίδιο του έργο θέτει και πάλι το ζήτημα σε πολιτική βάση: «Λέγεται ότι ο Λένιν είχε πει πως ο καλύτερος τρόπος για να καταστραφεί το καπιταλιστικό σύστημα είναι να καταστραφεί το νόμισμα… Ο Λένιν είχε δίκιο. Δεν υπάρχει πιο ύπουλος και σίγουρος τρόπος για να σειστούν τα θεμέλια της υπάρχουσας κοινωνίας… Κι αν προσθέσουμε στο μίσος που τρέφει ο λαός για τη διευθύνουσα τάξη, το δυνατό χτύπημα που κατάφερε ενάντια στην ασφάλεια η βίαιη και αυθαίρετη αναταραχή που προκάλεσαν οι συνθήκες και την υπάρχουσα ισορροπία του πλούτου που θα προκύψει αναπόφευκτα από τον πληθωρισμό, οι κυβερνήσεις καθιστούν πρακτικά αδύνατη τη συνέχιση της κοινωνικής και οικονομικής τάξης του 19ου αιώνα»[2], η υπογράμμιση δική μας. Ο Κέυνς δεν λέει τίποτα άλλο από το ότι μία νέα αστική πολιτική πρέπει να εφαρμοστεί ως αποτέλεσμα της κρίσης αλλά και του κινδύνου των κοινωνικών εξεγέρσεων[3].


Τα πρώτα σημάδια της κεϋνσιανής πολιτικής εμφανίζονται πριν τον Β΄ παγκόσμιο πόλεμο και συγκεκριμένα στις ΗΠΑ με το γνωστό
New Deal (Νέα Συμφωνία) που εφαρμόστηκε την περίοδο 1933-1938. Η εν λόγω πολιτική περιελάμβανε α) την προστασία ιδιοκτητών σπιτιών από την αναγκαστική εκτέλεση λόγω ενυπόθηκων δανείων, β) τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας λόγω της εκτεταμένης εκτέλεσης δημόσιων έργων, γ) τη χορήγηση ενός μίνιμουμ βοηθήματος στους ανέργους κ.λπ. Μία νέα γραμμή στην αστική πολιτική είχε χαραχθεί[4].


Αυτή η γραμμή υλοποιείται με «πληρότητα» μετά τη λήξη του Β΄ παγκόσμιου πολέμου, τόσο από τη σοσιαλδημοκρατία όσο και από τα παραδοσιακά αστικά κόμματα. Η εφαρμογή αυτής της πολιτικής αποσκοπούσε α) στην υπέρβαση ή σε κάθε περίπτωση στη μη επανάληψη της κρίσης του 1929, β) στην ανάγκη συγκέντρωσης κεφαλαίων μέσω του κράτους, γ) στον κατευνασμό του εργατικού κινήματος και δ) αναμφίβολα στην απάντηση του σοβιετικού παραδείγματος. Τώρα πλέον δεν ήταν μόνο η οκτωβριανή επανάσταση που γοήτευε την εργατική τάξη, αλλά και η συντριβή του ναζισμού από τη Σοβιετική Ένωση μέσα από ένα τιτάνιο αγώνα.


Μια έμμεση απόδειξη για το ότι συνδεόταν ο κεϋνσιανισμός με την ύπαρξη των σοσιαλιστικών χωρών, είναι η εγκατάλειψή του μετά τις ανατροπές. Βεβαίως το νεοφιλελεύθερο μοντέλο δεν εφαρμόστηκε μετά το 1989, αλλά ξεκίνησε τη δεκαετία του 1970 και μάλιστα στη Χιλή του Πινοσέτ και συνδέεται πρώτα και κύρια με την πτωτική τάση του ποσοστού κέρδους και τον τερματισμό της εποχής των «παχιών αγελάδων» του καπιταλισμού. Ωστόσο, κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί ότι η εφαρμογή του επιταχύνθηκε από το 1989 κι έπειτα, χωρίς αυτό και πάλι να σημαίνει πως αυτό ήταν αποκλειστικά απόρροια της διάλυσης των πρώην σοσιαλιστικών χωρών.


Θα μπορούσε, βεβαίως, να τεθεί το ερώτημα: κάνοντας μία υπόθεση εργασίας, αν δεν υπήρχαν σοσιαλιστικές χώρες θα εφαρμοζόταν το κεϋνσιανό μοντέλο; Αν και το ερώτημα είναι υποθετικό και από αυτή την άποψη ίσως μη νόμιμο θα τολμούσαμε μία εκτίμηση: το ο νέος τρόπος διαχείρισης θα εφαρμοζόταν και πάλι, αλλά όχι στο εύρος, στο βάθος και με τη διάρκεια που το γνωρίσαμε.

 

Δ. Ο Οκτώβρης επηρεάζει σήμερα την αστική σκέψη και πολιτική;


Η απάντηση είναι ένα κατηγορηματικό ΝΑΙ!
Παρά τη συντριπτική ήττα που έχει υποστεί το παγκόσμιο κομμουνιστικό κίνημα και την παρατεταμένη ύφεσή του, όλα δείχνουν πως ο Οκτώβρης στοιχειώνει τα όνειρα του παγκόσμιου κεφαλαίου. Απόδειξη η απαγόρευση κομμουνιστικών κομμάτων και συμβόλων στις χώρες που υπήρξαν σοσιαλιστικές, η ταύτιση κομμουνισμού φασισμού από την ΕΕ, η αναπαλαίωση των θεωριών του ολοκληρωτισμού, η φιέστα της εσθονικής προεδρίας για την ταύτιση κομμουνισμού-φασισμού[5], η μεταμοντέρνα αναθεώρηση της ιστορίας όπου ξεκινά από την αμφισβήτηση του ολοκαυτώματος και φτάνει στα καθ’ ημάς μέχρι στο ότι οι δοσίλογοι και αργότερα η χούντα είχαν θετική συνεισφορά στην ελληνική κοινωνία[6]. Ακόμη και αυτό το κόκκινο αστέρι της μπύρας Heineken επιχειρείται να απαγορευτεί στην Ουγγαρία. Συγκεκριμένα η ουγγρική κυβέρνηση έφερε το 2017 στη Βουλή νομοσχέδιο με το οποίο απαγορεύεται η εμπορική χρήση και προβολή συμβόλων που παραπέμπουν σε «ολοκληρωτικά» καθεστώτα όπως η ναζιστική σβάστικα και το πεντάκτινο αστέρι, σύμβολο του κομμουνισμού. Η κυβέρνηση μάλιστα υποστηρίζει πως έχει «ηθική υποχρέωση» απέναντι στους Ούγγρους πολίτες οι οποίοι υπέφεραν υπό το κράτος τρόμου των Ναζί και των Μπολσεβίκων». Όποιος κατά παράβαση του προτεινόμενου νόμου κάνει χρήση τέτοιων συμβόλων θα πληρώνει πρόστιμο ύψους 6,5 εκατομμύριων ευρώ και θα κινδυνεύει με ποινή φυλάκισης δύο ετών[7].


Θα περίμενε κανείς, πως μετά το 1989 η αντικομμουνιστική προπαγάνδα θα λάβει τέλος. Αλλά αυτό θα ήταν ένα συμπέρασμα μόνο για αφελείς. Το 1989 ο Φράνσις Φουκουγιάμα δημοσιεύει το βιβλίο του με τον τίτλο Το Τέλος της Ιστορίας και ο Τελευταίος Άνθρωπος[8]. Στο βιβλίο αυτό επαγγέλλεται με φιλοσοφική διάθεση το τέλος της ιστορίας και διαπιστώνεται πως ο καπιταλισμός είναι το τελευταίο κοινωνικοικονομικό σύστημα της ανθρωπότητας, έτσι εμμέσως πλην σαφώς διαπιστώνεται ότι δεν έχει κανένα νόημα να μιλάμε για επανάσταση και κομμουνισμό. Τα φληναφήματα περί τέλους της ιστορίας θα έρθει να συμπληρώσει άλλο ένα πόνημα προερχόμενο, τι σύμπτωση, και αυτό από την Αμερική. Αυτή τη φορά ο Χάντιγκτον μιλά για τη σύγκρουση των πολιτισμών, οπότε η έννοια της ταξικής πάλης εξαφανίζεται από το ιστορικό προσκήνιο και άρα και αυτή της κοινωνικής επανάστασης[9]. Και βεβαίως συνεχίζεται αδιαλείπτως το μύθευμα περί μπολσεβίκικου πραξικοπήματος, προκειμένου να αποδειχθεί πως η ρωσική επανάσταση δεν ήταν έργο «των ταπεινών και καταφρονεμένων»[10].


Σήμερα ξαναζεσταίνουν παλιωμένο φαγητό και σε αυτό το ζέσταμα δεν έχουν κανένα πρόβλημα να συντονιστούν αναρχικοί, νεοφιλελεύθεροι και φασίστες, με τους πρώτους μάλιστα να πρωτοστατούν σε αυτό το «θεάρεστο» έργο
. Αυτό που τους ενώνει είναι η ψευδοεπιστημονική και άθλια θεωρία του ολοκληρωτισμού. Από τη μία ο Βολίν[11], ο Ρισάρ Γκομπέν, ο Ρούντολφ Ροκέρ, ο Πολ Άβριτς[12], ο Μαρκ Φερρό[13] (για την Ελλάδα ο Δημήτρης  Μαργαρίτης[14] και ο Κώστας Παπαϊωάννου[15]) και από την άλλη ο Άρθουρ Καίστλερ[16], η Χάνα Άρεντ[17], ο
Czeslaw Milosz[18], ο Ερνστ Νόλτε[19], ο Τίμοθυ Σνάιντερ[20], η Άννε Απλμπάουμ[21], ομονοούν στο ότι φασισμός και κομμουνισμός είναι οι δυο όψεις του ίδιου νομίσματος[22]. Δάσκαλοί τους μπορούν να θεωρηθούν οι Σολζενίτσιν και ο Ρόμπερτ Κόνκουεστ[23]. Με διάφορες παραλλαγές καταλήγουν πως ο δημοκρατικός συγκεντρωτισμός οδηγεί στο φασισμό, το κράτος είναι αυταρχικό είτε μιλάμε για κομμουνιστικό είτε για φασιστικό,  Χίτλερ και Στάλιν ήταν όμοιοι, ο Λένιν ήταν ο πρώτος επινοητής του ολοκληρωτικού κράτους κ.λπ.[24]


Τι είναι όμως αυτό που ωθεί το παγκόσμιο κεφάλαιο στην αναπαραγωγή τέτοιων σχημάτων, όταν δεν υπάρχει άμεσα κάποιος ορατός κίνδυνος; Η απάντηση εντοπίζεται μέσα στην προηγούμενη ερώτηση. Το κλειδί βρίσκεται στο ότι ο κίνδυνος δεν είναι άμεσος, ωστόσο είναι υπαρκτός. Εντούτοις, ο καπιταλισμός δεν μπορεί να αποφύγει ούτε τη φτώχια και την εκμετάλλευση, ούτε τις τερατώδεις κοινωνικές αντιθέσεις, ούτε το ανελέητο κυνήγι του κέρδους, ούτε τα φαινόμενα αποικιοκρατίας, ούτε τους πολέμους, τις κρίσεις και τις αντιθέσεις του. Όλα αυτά αποτελούν μία εύφλεκτη ύλη που «περιμένει» να ανατιναχθεί. Η ανατίναξή της δεν ακολουθεί μία πορεία φυσικής αναγκαιότητας, αλλά ακολουθεί όμως κοινωνικές νομοτέλειες. Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει το πότε, το πώς, το πού, αλλά μπορεί να διαπιστώσει τη δυνατότητα που κάποια στιγμή υπό όρους θα μετατραπεί σε αναγκαιότητα. Οι θεωρίες του ολοκληρωτισμού εν τέλει είναι μία προληπτική αντεπανάσταση.  

 

Ε. Μερικά πολιτικά συμπεράσματα από το παρελθόν για το μέλλον


Αυτά που ακολούθησαν την επιτυχή έκβαση της ρωσικής επανάστασης μας οδηγούν σε ορισμένα κρίσιμα συμπεράσματα:


Ü
Οποιαδήποτε απόπειρα κατάληψης ή πραγματοποίηση κατάληψης της εξουσίας από την εργατική τάξη, δεν πρόκειται επ’ ουδενί να μείνει αναπάντητη από την αστική τάξη και το παγκόσμιο κεφάλαιο.


Ü
Η απάντηση δεν θα μείνει μόνο σε διακηρύξεις, αναλύσεις και θεωρητικά αποφθέγματα. Η απάντηση θα είναι βίαιη και ένοπλη και αυτό πέρα από θεωρητικές προσεγγίσεις επιβεβαιώνεται πλήρως από την πράξη.


Ü
Η απάντηση στην απάντηση  δεν μπορεί παρά να είναι η νόμιμη (αντι)βία του λαού. Ακριβώς για αυτό το λόγο η κοινοτοπία βάσει της οποίας «η βία είναι καταδικαστέα από όπου κι αν προέρχεται» είναι μία τεράστια ανοησία.


Ü
Η τυχόν ήττα του επαναστατικού μπλοκ θα είναι οδυνηρή για τον λαϊκό παράγοντα. Αυταπάτες για ειρηνικούς δρόμους δεν χωράνε. Το παράδειγμα της Χιλής είναι απολύτως διαφωτιστικό. Ο Αλιέντε μία τίμια και ηρωική μορφή κατά τα άλλα, πλήρωσε με τη ζωή του τις διακηρύξεις του για ειρηνικό δρόμο προς το σοσιαλισμό. Ακόμη χειρότερα το πραξικόπημα του Πινοσέτ σήμανε ένα όργιο τρομοκρατίας, διώξεων, εξαφανίσεων και δολοφονιών. Μία επανάσταση ακόμη και στην πιο ειρηνική μορφή της εμπεριέχει αναγκαστικά βία.


Ü
Η τυχόν νίκη του επαναστατικού μπλοκ δεν συνεπάγεται εφησυχασμό. Η μετέπειτα δράση του ιμπεριαλισμού αποδεικνύει πως δεν υπάρχει στιγμή που να μην σχεδιάζεται η ανατροπή. Η αντεπανάσταση ήταν, είναι και θα είναι διαρκής και παρατεταμένη. Ίσως, οι μαρτυρίες των σοβιετικών και εν γένει του σοσιαλιστικού στρατοπέδου για τη δράση του αμερικανικού κυρίως ιμπεριαλισμού ενάντια στη Σοβιετική Ένωση και τις υπόλοιπες σοσιαλιστικές χώρες, για τους περισσότερους δεν έχουν αξία, αφού «η μία προπαγάνδα απαντούσε στην άλλη» ή επρόκειτο απλώς για τη σοβιετική απολογητική[25]. Αυτό, όμως, που έχει σίγουρα αξία είναι η  μαρτυρία των ίδιων των Αμερικανών. Μέσα από επίσημα χείλη έχει καταμαρτυρηθεί πως ο σχεδιασμός των ΗΠΑ για τη νίκη της αντεπανάστασης ήταν εξαιρετικά μεθοδευμένος και εστίαζε grosso modo σε οκτώ άξονες: α) στη στήριξη του κινήματος της Αλληλεγγύης στην Πολωνία, β) στη νίκη των μουτζαχεντίν στο Αφγανιστάν, γ) στην οικονομική πίεση της Σοβιετικής Ένωσης μέσα από το συνεχές κυνήγι των εξοπλισμών, δ) στην επίσης οικονομική πίεση μέσω της μείωσης της τιμής του πετρελαίου με αποτέλεσμα η Σοβιετική Ένωση να χάνει μεγάλο όγκο συναλλάγματος, ε) στο εμπάργκο της Σοβιετικής Ένωσης από τις νέες τεχνολογίες, στ) στον αποκλεισμό της Σοβιετικής Ένωσης από τις πηγές χρηματοδότησης, ζ) στην παρεμπόδιση κατασκευής των αγωγών πετρελαίου που συνέδεαν τη Σοβιετική ένωση με τη Δυτική Ευρώπη, η) στην πρόκληση αναταραχών στις ισλαμικές δημοκρατίες της ΕΣΣΔ, θ) στην ανάπτυξη όλων των μορφών ψυχολογικού πολέμου με στόχο να καμφθεί το ηθικό του σοβιετικού λαού[26].    


Ì
  Ì  Ì  Ì

 

Αντί επιλόγου και προς άρση παρεξηγήσεων:


Πρώτο
, η αντεπαναστατική δράση δεν δικαιολογεί τα πάντα. Το γεγονός ότι από τους 1966 αντιπροσώπους του 17ου συνεδρίου, οι 1108 εκτελέστηκαν, δεν μπορεί να μας πείσει ότι το κόμμα είχε στους κόλπους του τόσους πράκτορες και προδότες[27]. Επίσης, το ζήτημα της προσωπολατρίας δεν είναι αμελητέο, ανεξάρτητα αν σε αυτό εστίασαν οι εχθροί του σοσιαλισμού. Δεν είναι και το πλέον υγιές φαινόμενο η Σοβιετική Ένωση να είναι γεμάτη από ανδριάντες του Στάλιν και πόλεις με παράγωγο το όνομά του, ενώ αυτός ήταν εν ζωή[28]. Ούτε είναι υγιές στα συνέδρια του κόμματος οι σύνεδροι να φωνάζουν ρυθμικά το όνομά του (ας φανταστούμε σήμερα σε συνέδριο ενός κομμουνιστικού κόμματος να φωνάζουν ρυθμικά το όνομα του γραμματέα). Επίσης δεν μπορεί να επαίρεται κανείς για εκτελέσεις που δεν έπρεπε να γίνουν. Άλλωστε ο ίδιος ο Στάλιν παραδέχεται πως «[…] Δεν μπορούμε να πούμε πως η εκκαθάριση έγινε χωρίς σοβαρά λάθη. Δυστυχώς, έγιναν περισσότερα λάθη απ’ ότι μπορούσαμε να υποθέσουμε. Δεν υπάρχει αμφιβολία πως δεν θα πρέπει πλέον να χρησιμοποιήσουμε τη μέθοδο της μαζικής εκκαθάρισης. […]»[29]. Ο ταξικός αντίπαλος δεν σε χτυπά μόνο όταν έχεις δίκιο, αλλά και όταν έχεις άδικο και του δίνεις πατήματα. Αυτό το σημειώνουμε γιατί δεν αποδεχόμαστε την επιχειρηματολογία, με βάση την οποία ο αντισταλινισμός υφίσταται γιατί ο Στάλιν «τα είχε όλα καλώς καμωμένα». Υπήρξαν, λάθη και στρεβλώσεις τα οποία ο αντίπαλος δεν τα αφήνει ανεκμετάλλευτα.

 

Δεύτερο, όσα αναφέραμε στο κύριο σώμα του κειμένου δεν υπονοούν πως η αντεπανάσταση κέρδισε αποκλειστικά λόγω της δράσης του αντιπάλου. Αυτό θα αποτελούσε μία μονοσήμαντη ερμηνεία. Δεν μπορούν στα αίτια των ανατροπών να μην ληφθούν υπόψη α) η εξέλιξη των εμπορευματοχρηματικών σχέσεων στη Σοβιετική Ένωση, β) η αναλογία των μισθών, γ) το ζήτημα της γραφειοκρατίας και συγκεκριμένα η λειτουργία του κρατικού μηχανισμού, του κόμματος και των σοβιέτ, δ) η έκταση της παραοικονομίας.


Αυτό, βεβαίως, που έχει σημασία δεν είναι μόνο η επισήμανση των φαινομένων, αλλά πρώτα και κύρια η εξήγησή τους. Ωστόσο, θα στηλιτεύσουμε μία μόδα που φαίνεται να διαδίδεται και να επικρατεί στους κόλπους της κομμουνιστικής (εντός ή εκτός εισαγωγικών) αριστεράς: η παράμετρος της αντεπανάστασης παραβλέπεται είτε γιατί κάποιοι υποκύπτουν στην πίεση του αντίπαλου, είτε γιατί πραγματοποιούνται αναλύσεις στο όνομα μιας δήθεν διαλεκτικής προσέγγισης που μετατρέπονται τελικά σε αντιδιαλεκτικές αφού παραλείπουν να δουν το σύνολο των παραγόντων και τον αλληλοεπηρεασμό τους.


Όλα τα παραπάνω –ιστορικά γεγονότα, πολιτικά συμπεράσματα, φιλοσοφικές σκέψεις, η πορεία της Σοβιετικής Ένωσης– θα πρέπει στο άμεσο μέλλον να συζητηθούν χωρίς ταμπού και ταλμουδισμούς, αλλά με διαλεκτική σκέψη. Ακόμη περισσότερο θα πρέπει με επιστημονικά κριτήρια και με τους συναισθηματισμούς να μπαίνουν στο περιθώριο, να συγκροτηθούν ομάδες εργασίες κι επιστημονικά επιτελεία, προκειμένου να υπάρξει συντεταγμένη συζήτηση και εξαγωγή στέρεων συμπερασμάτων. Αυτή θα είναι μια δουλειά τόσο για το παρόν όσο και για το μέλλον.

  



[1]. Αναφέρεται στο 1917-1945, κεϋνσιανισμός, κεφάλαιο, κράτος και ταξικός ανταγωνισμός: Από την οκτωβριανή επανάσταση στο Δ.Ν.Τ., σελ.10, εκδ. Σπάταλοι, 2005.

[2]. Ο. π., σελ.10.

[3]. Ο Κέυνς φυσικά δεν διστάζει να εκφράσει την απέχθειά του απέναντι στη χώρα των Σοβιέτ γράφοντας χαρακτηριστικά: «Για μένα που έχω ζήσει στον ελεύθερο αέρα, χωρίς τον τρόμο της θρησκείας, χωρίς να υπάρχει κάτι να φοβάμαι, η Κόκκινη Ρωσία έχει πολύ από αυτό το αντιπαθητικό πράγμα… Δεν είμαι έτοιμος για ένα δόγμα που αδιαφορεί για το πόσο καταστρέφει την ελευθερία και την ασφάλεια της καθημερινής ζωής, για ένα δόγμα που χρησιμοποιεί προμελετημένα τα όπλα των διώξεων, των καταστροφών και της διεθνούς σύγκρουσης. Είναι δύσκολο για ένα μορφωμένο, έντιμο και έξυπνο τέκνο (σ.σ. τι μετριοφροσύνη!) της Δυτικής Ευρώπης να βρει κάτι από τα ιδεώδη του εκεί», ό.π., σελ.14.

[4]. Για το New Deal βλέπε αναλυτικότερα ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΣΣΔ, ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ, τ.Θ1-Θ2, σελ. 559-578, εκδ. Μέλισσα, 1962.

[5]. Βλέπε το άρθρο Σκαλιδάκης Γιάννης, “Η απενεχοποίηση και η πολιτική χρήση της ιστορικής μνήμης”, Documento, 27/8/2017.

[6]. Βλέπε το Καλύβας Στάθης, Μαραντζίδης Νίκος, Εμφύλια πάθη, 20 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ, εκδ. Μεταίχμιο, 2015. Βλέπε επίσης ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΚΕ ΤΟΥ ΚΚΕ, 23+ Παθιασμένα ψέματα για τον ένοπλο λαϊκό αγώνα, 1941-1949, εκδ. Σύγχρονη Εποχή, 2016.

[7]. http://www.iefimerida.gr/news/327087/h-oyggaria-apeilei-na-apagorepsei-kokkino-asteri-tis-heineken-os-kommoynistiko

[8]. Το βιβλίο εκδόθηκε από τις εκδόσεις ΝΕΑ ΣΥΝΟΡΑ-ΛΙΒΑΝΗΣ το 1993 στην Ελλάδα και το 1992 στις ΗΠΑ.

[9]. Χάντιγκτον Σάμιουελ, Η ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΩΝ ΚΑΙ Ο ΑΝΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΤΑΞΗΣ, εκδ. TERZOBOOKS, 1999.

[10]. Γράφει ο Πάσχος Μανδραβέλης, γνωστός για το ταξικό μίσος που τον διακρίνει: «Τ​​ο μεγαλύτερο fake news του 20ού αιώνα ήταν δύο λέξεις: “Οκτωβριανή Επανάσταση” ή με κομμουνιστικότερους όρους “Μεγάλη Οχτωβριανή Επανάσταση”. Και αυτό διότι τον Οκτώβριο του 1917 (Νοέμβριο με το δικό μας ημερολόγιο) δεν έγινε καμιά ρωσική επανάσταση. Αυτή είχε γίνει τον Φεβρουάριο (Μάρτιο) του ίδιου έτους. Τον Οκτώβριο/Νοέμβριο, η κόκκινη φρουρά της Πετρούπολης κατέλαβε διά της βίας το κεντρικό τηλεγραφείο, τις γέφυρες, τους σιδηροδρομικούς σταθμούς, την Κρατική Τράπεζα και τελευταία τα Χειμερινά Ανάκτορα. Δεν υπήρξε καμιά λαϊκή επανάσταση όπως έγινε τον Φεβρουάριο/Μάρτιο του 1917. Αντιθέτως, μια μειοψηφική δύναμη κατέλαβε διά των όπλων την εξουσία, κάτι που αρχικώς μεταφράστηκε “Οκτωβριανό πραξικόπημα” (“περέβοροτ” στα ρωσικά) και αφού κατίσχυσε πλήρως, μεταφράστηκε σε “Οκτωβριανή Επανάσταση”», http://www.kathimerini.gr/930681/opinion/epikairothta/politikh/to-oktwvriano-pra3ikophma.

[11]. ΒΟΛΙΝ, Η ΑΓΝΩΣΤΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ, τ.Ι και τ.ΙΙ, εκδ. ΔΙΕΘΝΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ, 1976.

[12]. ΓΚΟΜΠΕΝ/ΡΟΚΕΡ/ΑΒΡΙΤΣ, Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ή η αποτυχία του κρατικού καπιταλισμού, εκδ. ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ, 1997.

[13]. Φερρό Μαρκ, Από τα Σοβιέτ στον γραφειοκρατικό Κομμουνισμό, εκδ. ΝΗΣΙΔΕΣ, 1998.

[14]. Μαργαρίτης Δημήτρης, ΟΙ ΕΚΛΕΚΤΙΚΕΣ ΣΥΓΓΕΝΕΙΕΣ ΤΩΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΤΙΣΜΩΝ, Κομμουνισμός-Φασιμός-Ναζισμός, εκδ. τροπή, 2017.

[15].Παπαϊωάννου Κώστας, α) Η Γένεση του Ολοκληρωτισμού, εκδ. IMAGO, 1959, β) Μαρξ και μαρξισμός, τ.ΙΙ, ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ, 2012.

[16]. ΚΑΙΣΤΛΕΡ ΑΡΘΟΥΡ, Ο κομισάριος και ο γιόγκι, εκδ. ΚΑΚΤΟΣ, 1977.

[17]. Άρεντ Χάννα, ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΟΛΟΚΛΗΡΩΤΙΣΜΟΥ, ΤΡΙΤΟ ΜΕΡΟΣ, ΟΛΟΚΛΗΡΩΤΙΣΜΟΣ, εκδ. ΝΗΣιΔΕΣ, 2017.

[18]. MILOSZ CZESLAW, ΑΙΧΜΑΛΩΤΗ ΣΚΕΨΗ, εκδ. Παπαδόπουλος, 2017.

[19]. ΝΟΛΤΕ ΕΡΝΣΤ, Ο ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΕΜΦΥΛΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ 1917-1945, Εθνικοσοσιαλισμός και Μπολσεβικισμός, εκδ. τροπή, 2015.

[20]. Snyder Timothy, ΑΙΜΑΤΟΒΑΜΜΕΝΕΣ ΧΩΡΕΣ, Η ΕΥΡΩΠΗ ΜΕΤΑΞΥ ΧΟΤΛΕΡ ΚΑΙ ΣΤΑΛΙΝ, εκδ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ, 2017.

[21]. APPLEBAUM ANNE, ΣΙΔΗΡΟΥΝ ΠΑΡΑΠΕΤΑΣΜΑ, Συνθλίβοντας την Ανατολική Ευρώπη 1944-1956, εκδ. αλεξάνδρεια, 2016.

[22]. Κατά μία διαβολική σύμπτωση αρκετοί εκ των θεωρητικών του ολοκληρωτισμού έχουν βραβευτεί με  Νόμπελ και Πούλιτζερ: ο Σολζενίτσιν, ο Μίλος η Απλμπάουμ, αναγνωρίστηκαν για τις «υπέροχες» υπηρεσίες τους, εισπράττοντας οι δύο πρώτοι το Νόμπελ και η τελευταία το Πούλιτζερ. Εδώ ακριβώς είναι το σημείο που ταιριάζουν απόλυτα οι στίχοι του Κώστα Βάρναλη:
Και συ τσούλα των δήμιων, Επιστήμη,

της Αλήθειας έσχατη τεφροδόχα,

και συ πρόστυχη Πένα και ψοφίμι,

του βούρκου λιβανίζετε την μπόχα!

[23]. Βλέπε το άρθρο Sousa Mario, «Ψέματα σχετικά με την ιστορία της Σοβιετικής Ένωσης», στο: http://www.alfavita.gr/apopsi/%CF%88%CE%AD%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B1-%CF%83%CF%87%CE%B5%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AC-%CE%BC%CE%B5-%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%AF%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CF%83%CE%BF%CE%B2%CE%B9%CE%B5%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE%CF%82-%CE%AD%CE%BD%CF%89%CF%83%CE%B7%CF%82

[24]. Ο Δ. Μαργαρίτης διαπιστώνει πως «Ο αληθινός πλάστης του ολοκληρωτισμού υπήρξε ο Λένιν, ο οποίος δημιούργησε το “κόμμα νέου τύπου”, αληθινή “μικρογραφία” της ολοκληρωτικής κοινωνίας», ΟΙ ΕΚΛΕΚΤΙΚΕΣ ΣΥΓΓΕΝΕΙΕΣ ΤΩΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΤΙΣΜΩΝ, Κομμουνισμός-Φασιμός-Ναζισμός, σελ.49, εκδ. τροπή, 2017. Από την άλλη ο Ερνστ Νόλτε που κρίνει πως το 1917 ήταν η αιτία για τη γέννηση του εθνικοσοσιαλισμού! (ΝΟΛΤΕ ΕΡΝΣΤ, Ο ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΕΜΦΥΛΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ 1917-1945, Εθνικοσοσιαλισμός και Μπολσεβικισμός, εκδ. τροπή, 2015).

 

[25]. Βλέπε χαρακτηριστικά α) Η ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΤΙΚΗ ΑΝΤΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ, εκδ. Σύγχρονη Εποχή, 1983, β) Ακαδημία Κοινωνικών Επιστημών του Ινστιτούτου Διεθνούς Εργατικού Κινήματος της ΚΕ του ΕΣΚΓ, ΑΦΓΑΝΙΣΤΑΝ, η λαϊκή επανάσταση, εκδ. Σύγχρονη Εποχή, 1984, γ) Μάρκο Μίλος, ψυχολογικός πόλεμος και τσεχοσλοβακικό πείραμα, εκδ. Σύγχρονη Εποχή, 1977, δ) Ο «ΠΟΛΕΜΟΣ» ΤΩΝ ΑΣΤΡΩΝ, αυταπάτες και κίνδυνοι, εκδ. Σύγχρονη Εποχή, 1985, ε) ΕΣΣΔ 100 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ, εκδ. Σύγχρονη Εποχή, 1985.

[26]. Βλέπε αναλυτικότερα το άκρως αποκαλυπτικό βιβλίο, SCHWEIZER PETER, Η ΝΙΚΗ, Η ΜΥΣΤΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΕΣΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ, εκδ. ΠΑΠΑΖΗΣΗ, 2002.

[27]. Ελλενστάιν, Ζαν, ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ, τ. Α΄, σελ376-377, εκδ. ΘΕΜΕΛΙΟ, 1980.

[28]. Μπορεί να έχει κάποιος πολλές ενστάσεις για τη μεθοδολογία της ανάλυσης του Ελενστάιν στο έργο του ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ, αλλά τα στοιχεία που έχουν δοθεί σχετικά με την προσωπολατρία του Στάλιν, από όσο έχουμε τουλάχιστον υπόψη μας, δεν έχουν αμφισβητηθεί. Βλέπε χαρακτηριστικά στο προαναφερθέν έργο, τ.ΙΙ, σελ.260-261, εκδ. Θεμέλιο, 1977.

[29]. ΣΤΑΛΙΝ Ι. Β., ΑΠΑΝΤΑ, ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΣΤΟ 18Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΟΥΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΕ ΤΟΥ ΠΚΚ (μπ), 10 Μάρτη 1939, σελ. 419, εκδ. Σύγχρονη Εποχή, 2004.

Δείτε τον πρώτο κύκλο των "7 απλών μαθημάτων του μαρξισμού"

smile

Ο Φιδέλ Κάστρο για τον Αλιέντε - Σάββατο, 9 Δεκεμβρίου 2017
read more ...

Εκδήλωση για την Οχτωβριανή Επανάσταση - Δευτέρα, 4 Δεκεμβρίου 2017

read more ...

Από τη μεταναστευτική ευφορία στην ξενοφοβική υστερία - Κυριακή, 3 Δεκεμβρίου 2017

H μετά το 1945 μετανάστευση, μπορεί να διαφέρει σε μέγεθος και προορισμούς, οι μετακινήσεις πληθυσμών όμως ως απάντηση στις δημογραφικές πιέσεις και στην ανάπτυξη του εμπορίου και την αύξηση της παραγωγής ήταν πάντα μέρος της ανθρώπινης ιστορίας

read more ...