Το Κινεζικό Σύνταγμα του 1982: ένα σοσιαλιστικό Σύνταγμα ή ο δρόμος για τον καπιταλισμό; (α' μέρος)

Δημοσιεύθηκε: 21/12/2017

του Δημήτρη Καλτσώνη

δημοσίευση περ. Κρίση, τ. 2/2017, σελ. 31-50

 

Περίληψη: Το Κινεζικό Σύνταγμα του 1982, όταν ψηφίστηκε, αντανακλούσε σε μεγάλο βαθμό την διαμορφωμένη κοινωνικο-πολιτική πραγματικότητα και παράλληλα τις κατευθύνσεις κοινωνικο-οικονομικής και πολιτικής ανάπτυξης που χαράσσονταν από την κρατική ηγεσία. Η μελέτη του βοηθά στην εξαγωγή συμπερασμάτων για την περίοδο. Ομαλοποίησε την πολιτική κατάσταση στη χώρα μετά την υπέρβαση της “πολιτιστικής επανάστασης” αλλά δεν έδωσε την αναγκαία ώθηση στην επαναστατική δημοκρατία, δεν αποκατέστησε τις λαϊκές ελευθερίες. Παρουσίαζε πολλές αναλογίες με το Σοβιετικό Σύνταγμα του 1977, τόσο από την άποψη της μορφής όσο και από την άποψη της κοινωνικο-ταξικής του ουσίας. Δεν μπορούσε να αναζωογονήσει τις σοσιαλιστικές σχέσεις παραγωγής και τη λαϊκή εξουσία. Ήταν ένα Σύνταγμα που αντανακλούσε και αναπαρήγαγε τη γραφειοκρατική στρέβλωση του σοσιαλιστικού κράτους. Δεν αποτελούσε συνειδητό βήμα προς τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής αλλά όσο οι σοσιαλιστικές σχέσεις νοθεύονταν από το βαθμιαίο γραφειοκρατικό εκφυλισμό, τόσο άνοιγε αντικειμενικά ο δρόμος για την καπιταλιστική παλινόρθωση που ακολούθησε. Το Σύνταγμα του 1982 ισχύει ουσιαστικά μέχρι σήμερα αλλά με πολύ ουσιαστικές αλλαγές οι οποίες επήλθαν με τις αναθεωρητικές διαδικασίες του 1988, του 1993, του 1999 και του 2004. Οι αλλαγές αυτές, ιδίως εκείνες του 1993 και εντεύθεν, μετέβαλαν τις διατάξεις που αφορούν στην οικονομία στη λογική της οικονομίας της αγοράς.

 

            Μετά το θάνατο του Μάο Τσε Τουνγκ το 1976 η Κίνα άρχισε να εξέρχεται από την ταραχώδη περίοδο της “πολιτιστικής επανάστασης”. Η μετάβαση εκφράστηκε συνταγματικά με την ψήφιση του Συντάγματος του 1978, το οποίο αντικατέστησε εκείνο του 1975. Το τελευταίο εξέφραζε τις αντιλήψεις και πρακτικές της πολιτιστικής επανάστασης. Το Σύνταγμα του 1978 ήταν όμως μεταβατικό, στο βαθμό που ξεκαθάριζε η εσωκομματική κατάσταση σε όφελος εκείνων που ήθελαν την αποκοπή των δεσμών με την πολιτιστική επανάσταση[1].

            Λίγα χρόνια μετά υιοθετήθηκε ένα νέο Σύνταγμα, εκείνο του 1982. Αυτό το Σύνταγμα ισχύει ουσιαστικά μέχρι σήμερα στην Κίνα, βέβαια με πολύ ουσιαστικές αλλαγές οι οποίες επήλθαν με τις αναθεωρητικές διαδικασίες του 1988, του 1993, του 1999 και του 2004. Οι αλλαγές αυτές, ιδίως εκείνες του 1993 και εντεύθεν, μετέβαλαν τις διατάξεις που αφορούν στην οικονομία.

            Το Σύνταγμα του 1982, όπως όλα τα Κινεζικά Συντάγματα, αντανακλούσε σε μεγάλο βαθμό την διαμορφωμένη κοινωνικο-πολιτική πραγματικότητα, όπως τουλάχιστον την αντιλαμβανόταν η κρατική ηγεσία και, παράλληλα, τις κατευθύνσεις κοινωνικο-οικονομικής και πολιτικής ανάπτυξης που χαράσσονταν. Με αυτή την έννοια, η μελέτη του Συντάγματος του 1982 βοηθά στην εξαγωγή συμπερασμάτων για την περίοδο.

            Πρέπει πρωτίστως να σημειωθεί ότι το Σύνταγμα αποτέλεσε καρπό της πλήρους επικράτησης στην ηγεσία του ΚΚ Κίνας της ομάδας του Ντενγκ Σιαο Πινγκ. Η επικράτηση αυτή υπήρξε το επιστέγασμα της πορείας που ξεκίνησε από το θάνατο του Μάο και τον παραμερισμό της λεγόμενης “συμμορίας των τεσσάρων”. Ωστόσο δεν ήταν απόλυτη από την αρχή. Για ένα διάστημα συνυπήρξε με την ομάδα υπό τον Χούα Κούο Φενγκ ο οποίος εκπροσωπούσε αντιλήψεις που βρίσκονταν εγγύτερα προς την πολιτιστική επανάσταση.

            Το κρίσιμο ζήτημα είναι αν η ανασυγκρότηση των οργάνων εξουσίας την οποία αντανακλούσε αλλά και διαμόρφωνε το νέο Σύνταγμα του 1982 έδωσαν ώθηση στην οικοδόμηση του σοσιαλιστικού κράτους ή αν, αντίθετα, υπονόμευσαν παραπέρα την πορεία αυτή που ξεκίνησε το 1949.

            Στη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας άρχισε να οικοδομείται ένα επαναστατικό δημοκρατικό κράτος το 1949 το οποίο βασιζόταν στην εργατική τάξη και στους αγρότες. Στη λογική αυτή αναπτύχθηκαν και θεσμοθετήθηκαν με το πρώτο Σύνταγμά της το 1954 τα όργανα εξουσίας[2]. Σχετικά σύντομα όμως η όποια λαϊκή συμμετοχή άρχισε να αποδυναμώνεται και η χάραξη της πολιτικής να γίνεται αποκλειστικά αντικείμενο της ηγεσίας του ΚΚ Κίνας. Μια σειρά σημαντικές αποφάσεις, όπως αυτή του “μεγάλου άλματος μπροστά” το 1958, ελήφθησαν χωρίς έστω και την τυπική έγκριση της Λαϊκής Εθνοσυνέλευσης. Για την ακρίβεια δεν είχαν την έγκριση ούτε των κομματικών οργάνων και βρίσκονταν σε αντίθεση με τις αποφάσεις του 8ου συνεδρίου του ΚΚ Κίνας που συνήλθε το 1956.

            Λίγο αργότερα ξέσπασε η “πολιτιστική επανάσταση” η οποία οδήγησε στην πλήρη κατάργηση των οργάνων εξουσίας και στον πλήρη παραμερισμό του Συντάγματος. Οι οξύτατες πολιτικές συγκρούσεις της περιόδου ήταν περισσότερο μια διαπάλη ανάμεσα στο προσκείμενο στον Μάο Τσε Τουνγκ τμήμα της ηγεσίας του ΚΚ Κίνας και στο τμήμα εκείνο που αντιτάχθηκε στους πειραματισμούς του “μεγάλου άλματος” και της “πολιτιστικής επανάστασης”. Παρά το γεγονός ότι κατά την περίοδο αυτή παρατηρήθηκε συμμετοχή λαϊκών στρωμάτων στις διαδικασίες, ωστόσο αυτή δεν οδήγησε σε κάποιου είδους λαϊκά όργανα εξουσίας. Αντίθετα, οι επιτροπές που παραμέρισαν τα όργανα εξουσίας που είχε θεσμοθετήσει το Σύνταγμα του 1954, ήταν διορισμένες και στηρίζονταν κυρίως στην ισχύ των ενόπλων δυνάμεων της Κίνας, οι οποίες τάχθηκαν με το μέρος του Μάο Τσε Τουνγκ.

            Στην ύστερη περίοδο της “πολιτιστικής επανάστασης” σημειώθηκε προσπάθεια ομαλοποίησης της κατάστασης. Αυτή εκφράστηκε με τη σύγκληση και πάλι, ύστερα από καθυστέρηση πολλών ετών, του 9ου συνεδρίου του ΚΚ Κίνας το 1969[3]. Λίγο αργότερα συγκλήθηκε και πάλι η Λαϊκή Εθνοσυνέλευση και ψηφίστηκε το βραχύβιο και σύντομο (μόνο με 30 άρθρα) Σύνταγμα του 1975. Πρέπει πάντως να σημειωθεί ότι ούτε οι αντιπρόσωποι του 9ου συνεδρίου ούτε οι αντιπρόσωποι του λαού στη Λαϊκή Εθνοσυνέλευση εκλέχτηκαν. Υποδείχθηκαν μέσω διαβουλεύσεων όπου φυσικά τον καθοριστικό ρόλο έπαιξε η ηγεσία του ΚΚ Κίνας και οι εσωτερικές της ισορροπίες.

            Σε αυτές τις συνθήκες δεν μπορεί εύκολα να γίνει λόγος για πολιτική κυριαρχία της εργατικής τάξης και των άλλων λαϊκών στρωμάτων. Τα βασικά μέσα παραγωγής παρέμεναν όλο αυτό το διάστημα κρατική ιδιοκτησία. Συνυπήρχε βέβαια ο συνεταιριστικός τομέας και, κατά περιόδους, μικρή ιδιωτική ιδιοκτησία. Το θεμέλιο της οικονομίας ήταν χωρίς αμφιβολία ο κρατικός τομέας. Η εργατική τάξη δεν ασκούσε όμως την εξουσία παρά μόνο έμμεσα, και αυτό στην καλύτερη περίπτωση. Από ένα σημείο και έπειτα τις αποφάσεις λάμβανε η κομματική ηγεσία ή το τμήμα εκείνο της κομματικής ηγεσίας που κατόρθωσε να υπερισχύσει κατά την περίοδο της πολιτιστικής επανάστασης.

            Υπήρχε πολιτική κινητοποίηση αλλά ο λαός περιοριζόταν στο ρόλο του υποστηρικτή των πολιτικών κινήσεων της όποιας ηγεσίας. Η συμμετοχή των αγροτών ήταν ελάχιστη, των εργατών πολύ μικρή ενώ κυρίως η νεολαία και οι φοιτητές υπήρξαν δραστήριοι την περίοδο της πολιτιστικής επανάστασης αφού αποτέλεσαν τον πολιορκητικό κριό της μαοϊκής ηγεσίας.

            Με το θάνατο του Μάο το 1976 η χώρα αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα.  Οι οικονομικοί δείκτες είχαν επιδεινωθεί, ιδιαίτερα την ταραγμένη διετία 1967-1968, όταν παρουσιάστηκε σημαντική πτώση της βιομηχανικής παραγωγής. Αργότερα βελτιώθηκαν κάπως τα πράγματα αλλά βρίσκονταν πολύ πίσω σε σχέση με την πρώτη περίοδο της ΛΔ Κίνας[4]. Σημειώθηκε πολιτική αλλαγή με τη σύλληψη της λεγόμενης “συμμορίας των τεσσάρων”. Στην πραγματικότητα επρόκειτο για μια πραξικοπηματική κίνηση μελών της ηγεσίας, με τη βοήθεια του στρατού, ενάντια στα τέσσερα μέλη του πολιτικού γραφείου του ΚΚ Κίνας, τα οποία είχαν εξίσου πραξικοπηματικά επιβληθεί και διακριθεί για τις ακρότητες και την αυθαιρεσία τους στη διάρκεια της πολιτιστικής επανάστασης[5].

            Η πορεία έδειχνε να ομαλοποιείται με την υιοθέτηση του Συντάγματος του 1978 και την επαναλειτουργία της Λαϊκής Εθνοσυνέλευσης και των άλλων οργάνων εξουσίας. Και πάλι όμως σε μεγάλο βαθμό η πολιτική κατεύθυνση και οι βασικές αποφάσεις λαμβάνονταν με βάση τις εσωτερικές διεργασίες, διαβουλεύσεις και ισορροπίες στην ηγεσία του ΚΚ Κίνας.

            Το Σύνταγμα του 1982, και το κομματικό συνέδριο που προηγήθηκε, έδειχναν να βάζουν τη χώρα σε έναν πιο ομαλό δρόμο. Σήμαινε άρα αυτό ότι θα αποκαθίστατο η λαϊκή εξουσία; Η μελέτη των διατάξεων του Συντάγματος και της πρακτικής τους εφαρμογής μπορεί να δώσει απάντηση στο κρίσιμο αυτό ερώτημα.

 

 

            Η οργάνωση της εξουσίας: η Λαϊκή Εθνοσυνέλευση

 

            Το άρθρο 57 ορίζει ότι η Εθνική Λαϊκή Συνέλευση είναι το ανώτατο όργανο εξουσίας του κράτους. Παρόμοια συνταγματική ρύθμιση υπήρξε στο Σύνταγμα του 1954 αλλά και σε όλα τα μεταγενέστερα. Όπως προαναφέρθηκε, η πραγματικότητα έδειξε ότι η Εθνική Λαϊκή Συνέλευση δεν κατέκτησε ποτέ αυτό το ρόλο. Ήδη από τα πρώτα χρόνια της επαναστατικής εξουσίας ο ρόλος της άρχισε να αποδυναμώνεται. Την περίοδο της πολιτιστικής επανάστασης καταργήθηκε.

            Όταν αργότερα, την τελευταία περίοδο της πολιτιστικής επανάστασης, ανασυστάθηκε, δεν απέκτησε ούτε σε επίπεδο διακηρύξεων τη θέση αυτή. Το Σύνταγμα του 1975 όριζε στο άρθρο 16 ότι η  Εθνική Λαϊκή Συνέλευση αποτελεί το ανώτατο όργανο εξουσίας αλλά “κάτω από την καθοδήγηση του Κομμουνιστικού Κόμματος Κίνας[6]. Το Σύνταγμα του 1978 επανέφερε στο άρθρο 20 με λιτή διατύπωση τη θέση ότι “αποτελεί το ανώτατο όργανο εξουσίας του κράτους[7].

            Η όλη κατάστρωση των άρθρων του Συντάγματος του 1982 δείχνει να αποδίδει μια πιο σημαντική θέση στην Εθνοσυνέλευση σε σύγκριση με το παρελθόν. Σε πολλά ζητήματα φαίνεται πως οι συνταγματικές διακηρύξεις επιστρέφουν σε αυτές του Συντάγματος του 1954[8]. Καταρχήν διευκρινίζεται ότι αυτή ασκεί τη νομοθετική εξουσία (άρθρο 58), προφανώς για να περιοριστεί ο ρόλος της εκτελεστικής εξουσίας στον τομέα αυτό. Τις δεκαετίες που προηγήθηκαν του Συντάγματος του 1982 η εκτελεστική εξουσία είχε στην πραγματικότητα τον κύριο ρόλο στην υιοθέτηση των νόμων, συχνά παραμερίζοντας την Εθνοσυνέλευση.

            Η θητεία της Εθνοσυνέλευσης είναι τώρα πενταετής σε διαφοροποίηση με το Σύνταγμα του 1954 όπου ήταν τετραετής. Αποτελείται από 3000 περίπου αντιπροσώπους. Συνέρχεται σε σύνοδο μόνο μια φορά το χρόνο, όπως προέβλεπε και το Σύνταγμα του 1954. Το γεγονός αυτό αποδυναμώνει την εξουσία της σε όφελος της Διαρκούς Επιτροπής της. Δίνεται η δυνατότητα για έκτακτη σύγκλησή της αν το ζητήσει το 1/5 των βουλευτών. Παρόμοια διάταξη υπήρχε στο Σύνταγμα του 1954. Αν και δεν αξιοποιήθηκε κάποια φορά, ωστόσο παρέχει μια ευχέρεια που αναβαθμίζει σχετικά τη σημασία της.

           Η Εθνοσυνέλευση εκλέγει τον πρόεδρο και τον αντιπρόεδρο της χώρας και, κατόπιν πρότασης του προέδρου, τον πρωθυπουργό. Μετά από πρόταση του πρωθυπουργού εκλέγει τους υπουργούς. Εκλέγει επίσης τον πρόεδρο της Κεντρικής Στρατιωτικής Επιτροπής, τον πρόεδρο του Ανωτάτου Λαϊκού Δικαστηρίου και τον Γενικό Εισαγγελέα. Κατόπιν πρότασης του προέδρου της Κεντρικής Στρατιωτικής Επιτροπής εκλέγει τα υπόλοιπα μέλη της. Η Εθνοσυνέλευση ή η Μόνιμη Επιτροπή της, βάσει του άρθρου 63, μπορεί να ανακαλέσει όλους τους προηγούμενους.

 

 

            Η Μόνιμη Επιτροπή της Λαϊκής Εθνοσυνέλευσης

 

            Στην πραγματικότητα όμως, το γεγονός ότι η Εθνοσυνέλευση συνέρχεται μια φορά το χρόνο σε σύνοδο και ότι αποτελείται από χιλιάδες μέλη αποδυναμώνει τη θέση της. Την τρέχουσα νομοθετική εργασία αναλαμβάνει η Μόνιμη Επιτροπή της. 

            Η Μόνιμη Επιτροπή της Λαϊκής Εθνοσυνέλευσης εκλέγεται από την τελευταία. Τα μέλη της Μόνιμης Επιτροπής ανακαλούνται οποτεδήποτε από την Εθνοσυνέλευση. Η Μόνιμη Επιτροπή είναι υπεύθυνη έναντι της Εθνοσυνέλευσης και δίνει λόγο για τις πράξεις της (άρθρο 69). Ο αριθμός της δεν είναι καθορισμένος. Συνήθως είναι περίπου 200. Αυτό δίνει τη δυνατότητα μιας συνεκτικής παρουσίας και εργασίας.

            Η σημασία της Μόνιμης Επιτροπής φαίνεται και από το ότι τα μέλη της, βάσει του άρθρου 65, δεν μπορούν παράλληλα να αναλαμβάνουν λειτουργίες σε διοικητικά, δικαστικά ή εισαγγελικά όργανα του κράτους. Επίσης, ο πρόεδρος και οι αντιπρόεδροι της Μόνιμης Επιτροπής δεν επιτρέπεται να επανεκλεγούν σε αυτή τη θέση παρά μόνο μια φορά ακόμη (άρθρο 66). Το ανώτατο όριο των δύο θητειών εισήχθη για πρώτη φορά στο Σύνταγμα του 1982, ως μια προσπάθεια περιορισμού της συγκέντρωσης των εξουσιών σε συγκεκριμένα πρόσωπα.

            Η σημασία της Μόνιμης Επιτροπής προκύπτει και από το γεγονός ότι ασκεί τα καθήκοντά της όχι μέχρι τη λήξη της πενταετίας της Λαϊκής Εθνοσυνέλευσης αλλά μέχρι η νέα Εθνοσυνέλευση που προκύπτει από τις εκλογές να αναδείξει τη νέα Μόνιμη Επιτροπή της (άρθρο 65). Οι αρμοδιότητες της Μόνιμης Επιτροπής είναι ευρείες. Είναι ενδεικτικό ότι ενώ το άρθρο 62 απονέμει 15 αρμοδιότητες στη Λαϊκή Εθνοσυνέλευση, το άρθρο 67 που αφορά στις αρμοδιότητες της Μόνιμης Επιτροπής περιλαμβάνει 21 σημεία.

            Η Μόνιμη Επιτροπή ψηφίζει και τροποποιεί τους νόμους με την εξαίρεση εκείνων που είναι αρμοδιότητα της Λαϊκής Εθνοσυνέλευσης. Αρμοδιότητα της τελευταίας είναι ο Ποινικός Κώδικας, ο Αστικός Κώδικας, οι θεμελιώδεις νόμοι που σχετίζονται με τη δομή του κράτους αλλά και άλλοι θεμελιώδεις νόμοι, κατά την κρίση της Λαϊκής Εθνοσυνέλευσης. Η ψήφιση των νόμων στη μοναδική ετήσια σύνοδο της Εθνοσυνέλευσης δεν επιτρέπει ιδιαίτερη συζήτηση επ' αυτών. Η Μόνιμη Επιτροπή επιβλέπει την εφαρμογή του Συντάγματος και ερμηνεύει τους νόμους.

            Η αρμοδιότητα να ψηφίζει και να τροποποιεί τους νόμους είναι με μια έννοια καινούργια. Στο προηγούμενο Σύνταγμα του 1978 αλλά και σε εκείνο του 1954 η Μόνιμη Επιτροπή είχε την αρμοδιότητα να εκδίδει διατάγματα νομοθετικού ουσιαστικά περιεχομένου. Εκ των πραγμάτων απονέμεται περισσότερη εξουσία στη Μόνιμη Επιτροπή. Αναβαθμίζεται η έννοια και η σημασία του νόμου.

 

 

            Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας

 

            Το Σύνταγμα του 1982 επανέφερε το θεσμό του προέδρου της δημοκρατίας. Ο θεσμός υπήρχε στο Σύνταγμα του 1954 για να καταργηθεί μαζί με το Σύνταγμα κατά τη διάρκεια της πολιτιστικής επανάστασης. Υπενθυμίζεται ότι ο πρώτος πρόεδρος της δημοκρατίας ήταν ο Μάο Τσε Τουνγκ μέχρι το 1959. Τότε εκλέχτηκε στη θέση αυτή ο Λιού Σάο Σι, δεύτερος σε κύρος στην ιεραρχία του ΚΚ Κίνας. Η αλλαγή αυτή αντανακλούσε ουσιαστικά τη δυσαρέσκεια που υπήρξε έναντι του Μάο εξαιτίας της τυχοδιωκτικής οικονομικής πολιτικής του 1958 με το λεγόμενο “μεγάλο άλμα μπροστά”. Ο Λιού διατηρήθηκε στο αξίωμα μέχρι το 1969 οπότε το αξίωμα καταργήθηκε και ο Λιού βρήκε το θάνατο εν μέσω των ταραχών της “πολιτιστικής επανάστασης”.

            Το Σύνταγμα του 1975 δεν προέβλεπε πρόεδρο της δημοκρατίας. Αλλά ούτε και το Σύνταγμα του 1978 που ψηφίστηκε μετά την αποκατάσταση της ομαλότητας προέβλεπε το θεσμό. Εκεί προβλεπόταν μόνο το Συμβούλιο Κρατικών Υποθέσεων, δηλαδή το υπουργικό συμβούλιο ως όργανο της εκτελεστικής εξουσίας.

            Στο Σύνταγμα του 1982 ο πρόεδρος της δημοκρατίας είναι, τουλάχιστον με βάση την κατάστρωση των άρθρων, ο δεύτερος σημαντικότερος θεσμός εξουσίας. Για την ακρίβεια, σύμφωνα με την μάλλον ορθότερη μετάφραση από τα κινεζικά είναι ο πρόεδρος του κράτους[9]. Κατά την εφαρμογή του Συντάγματος στα χρόνια που ακολούθησαν, ο θεσμός δεν είχε από την αρχή τη σημερινή του βαρύτητα. Μέχρι το 1993 τη θέση καταλάμβανε κάποιο στέλεχος του ΚΚ Κίνας όχι όμως το κορυφαίο του στέλεχος (ο γενικός γραμματέας δηλαδή) αλλά κάποια άλλη  ηγετική φυσιογνωμία με ιστορικό συμβολισμό, που συνδεόταν με την επαναστατική παράδοση της χώρας. Ωστόσο, οι δύο πρόεδροι (1983-1988 και 1988-1993) αξιοποίησαν τη θέση τους προκειμένου να ασκήσουν μεγαλύτερη επιρροή στα πολιτικά πράγματα[10].

            Ο Ντενγκ Χσιάο Πινγκ, που ηγήθηκε του ΚΚ Κίνας μετά το 1978, δεν εξελέγη πρόεδρος της δημοκρατίας. Αυτή ήταν ίσως και μια προσπάθεια να μην υπάρξει συγκέντρωση των εξουσιών σε ένα πρόσωπο ή έστω να φαίνεται ότι δεν υπάρχει συγκέντρωση εξουσιών. Η πρόσφατη εμπειρία της χώρας ήταν αρνητική στο σημείο αυτό. Μετά το 1993 όποιος κατέλαβε τη θέση του γενικού γραμματέα του κόμματος, καταλάμβανε λίγο αργότερα και τη θέση του προέδρου της δημοκρατίας.

            Η Εθνοσυνέλευση μπορεί να εκλέξει ως πρόεδρο κάθε πολίτη άνω των 45 ετών που έχει το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι. Έχει ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι η εκλογή προέδρου και αντιπροέδρου δεν υπήρξε ποτέ ομόφωνη. Μπορεί να υπάρχει μόνο μια υποψηφιότητα κατά κανόνα (χωρίς να απαγορεύεται να υπάρχει και άλλη) και τα ποσοστά που λαμβάνουν οι υποψήφιοι να είναι πολύ υψηλά αλλά υπάρχουν βουλευτές που δεν ψηφίζουν τους υποψήφιους. Ειδικά στις ψηφοφορίες για τη θέση του αντιπροέδρου εκφράζεται συνήθως μεγαλύτερη διαφοροποίηση. Το χαμηλότερο ποσοστό που έχει λάβει υποψήφιος για την αντιπροεδρία είναι 87.5% των ψήφων της Εθνοσυνέλευσης[11].

           Ο πρόεδρος και ο αντιπρόεδρος της δημοκρατίας εκλέγονται από τη Λαϊκή Εθνοσυνέλευση για μια πενταετία. Ρητά η θητεία τους διαρκεί όσο και η θητεία της τελευταίας. Με τον τρόπο αυτό δεν αποκτά κάποιο πλεονέκτημα ο πρόεδρος έναντι της Εθνοσυνέλευσης, η οποία εξάλλου μπορεί να τον ανακαλέσει οποτεδήποτε (άρθρο 63). Δεν μπορεί όμως να τον ανακαλέσει η Μόνιμη Επιτροπή της Εθνοσυνέλευσης.

            Το άρθρο 79 προβλέπει επίσης περιορισμό του αριθμού των θητειών. Το ίδιο πρόσωπο μπορεί να εκλεγεί στη θέση αυτή μόνο δύο φορές. Η πρόβλεψη αυτή στοχεύει εμφανώς στην αποτροπή συγκέντρωσης εξουσίας στο ίδιο πρόσωπο. Είναι γεγονός ότι η διάταξη έχει λειτουργήσει στην πράξη οδηγώντας σε μια καλύτερη ισορροπία ανάμεσα στα διάφορα ηγετικά στελέχη του ΚΚ Κίνας.

            Ο πρόεδρος της δημοκρατίας διαθέτει μια σειρά τυπικές μάλλον αρμοδιότητες. Όπως ρητά αναφέρει το άρθρο 80, “σύμφωνα με τις αποφάσεις της λαϊκής εθνικής Συνέλευσης και της Μόνιμης επιτροπής της” κυρώνει τους νόμους, χορηγεί αμνηστία, διορίζει και απαλλάσσει από τα καθήκοντά τους τον πρωθυπουργό και τους υπουργούς. Κηρύσσει την κατάσταση πολιορκίας και τον πόλεμο. Η σχετική απόφαση όμως ανήκει στην Εθνοσυνέλευση ή στη Μόνιμη Επιτροπή της. Επικυρώνει ή καταγγέλλει τις διεθνείς συμβάσεις, πάντα όμως σύμφωνα με τις σχετικές αποφάσεις της Λαϊκής Εθνοσυνέλευσης.

            Μια σημαντική αρμοδιότητα του προέδρου της δημοκρατίας είναι ότι προτείνει στην Εθνοσυνέλευση το πρόσωπο του πρωθυπουργού, ο οποίος στη συνέχεια προτείνει στην Εθνοσυνέλευση τα μέλη του υπουργικού συμβουλίου. Βέβαια, ο πρόεδρος, ο οποίος ανήκει κατά κανόνα στην ηγετική ομάδα του ΚΚ Κίνας προτείνει το πρόσωπο που έχει αποφασιστεί στα όργανα του κόμματος. Ωστόσο, η ιδιότητα του προέδρου του παρέχει κάποια δυνατότητα εσωκομματικής επίδρασης.

            Παρά τις μάλλον συμβολικές αρμοδιότητες ο πρόεδρος της δημοκρατίας ως αρχηγός του κράτους και κορυφαίος εκπρόσωπος στο εξωτερικό απολαμβάνει ενός κύρους που μπορεί να του δώσει μια ιδιαίτερη θέση στο σύστημα εξουσίας. Είναι ενδεικτικό ότι ακόμη και οι δύο πρώτοι πρόεδροι, οι οποίοι είχαν τοποθετηθεί συμβολικά στη θέση, την αξιοποίησαν για να αυξήσουν το ειδικό τους βάρος στις αποφάσεις. Εξάλλου, ήταν μέλη του πολιτικού γραφείου του ΚΚ Κίνας και άρα συμμετείχαν στο κορυφαίο πολιτικό όργανο του κόμματος εξουσίας.

            Ο αντιπρόεδρος της δημοκρατίας επικουρεί τον πρόεδρο στα καθήκοντά του. Αν η θέση του προέδρου μείνει κενή, τον αναπληρώνει ο αντιπρόεδρος μέχρι η Λαϊκή Εθνοσυνέλευση να εκλέξει το νέο πρόεδρο. Αν μείνουν κενές οι θέσεις του προέδρου και του αντιπροέδρου, καθήκοντα προέδρου ασκεί μέχρι την εκλογή νέου ο πρόεδρος της Μόνιμης Επιτροπής της Λαϊκής Εθνοσυνέλευσης (άρθρο 84). Τα τελευταία χρόνια συχνά, αλλά όχι πάντοτε, στη θέση του αντιπροέδρου εκλέγεται πρόσωπο που πρόκειται να είναι ο μελλοντικός ηγέτης του κόμματος και του κράτους.

 



[1]      Βλ. Tsien Tche-hao, “La Constitution de 1982 et les réformes institutionnelles en République populaire de Chine”, Revue internationale de droit comparé, V. 35, ν. 2, 1983, σελ. 385 επ.      

[2]                 Βλ. Δ. Καλτσώνης, «Δημοκρατία και κρατική εξουσία στη ΛΔ Κίνας: το Σύνταγμα του 1954”, περ. Μαρξιστική Σκέψη, τ. 17, 2015, σελ. 259 επ.

[3]      Βλ. Λ. Μαϊτάν, Κόμμα, στρατός και μάζες στην κινέζικη πολιτιστική επανάσταση, Αθήνα, εκδ. εργατική πάλη, 2012, σελ. 253 επ.

[4]      Βλ. J. Guillermaz, Le Parti communiste chinois au pouvoir, t. 2, Paris, ed. Payot, 1979, σελ. 607 επ., 614.

[5]      Βλ. Χ. Παπασωτηρίου, Η Κίνα από την ουράνια αυτοκρατορία στην ανερχόμενη υπερδύναμη του 21ου αιώνα, Αθήνα, εκδ. Ποιότητα, 2013, σελ. 321.

[6]      Βλ. Το Σύνταγμα της Λαϊκής Δημοκρατίας Κίνας, Αθήνα, Ιστορικές εκδόσεις, 1975.

[7]      Βλ. Constitution de la République Populaire de Chine, Pékin, éditions en langues étrangères, 1978.

[8]      Βλ. Το Σύνταγμα της Νέας Κίνας (εισαγωγή Γ. Σκουριώτη), Αθήναι, εκδ. Φέξης, 1962.

[9]              Βλ. J.P. Cabestan, Le système politique chinois, Paris, Sciences Po/Les presses, 2014, σελ. 332.

[10]            Βλ. J.P. Cabestan, Le système politique chinois, Paris, Sciences Po/Les presses, 2014, σελ. 333.

[11]            Βλ. J.P. Cabestan, Le système politique chinois, Paris, Sciences Po/Les presses, 2014, σελ. 336.

Δείτε τον πρώτο κύκλο των "7 απλών μαθημάτων του μαρξισμού"

smile



ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ


Προγραμματικές κατευθύνσεις 

του συλλόγου διάδοσης 

μαρξιστικής σκέψης 

"Γ. ΚΟΡΔΑΤΟΣ"


Ο σύλλογος Γ.ΚΟΡΔΑΤΟΣ  

δίνει στη δημοσιότητα τις 

προγραμματικές του κατευθύνσεις. 

Τις θέτει σε συζήτηση με τους, 

συντρόφους συναγωνιστές και φίλους, 

είτε πρόκειται για ανένταχτους αγωνιστές 

είτε για οργανωμένους σε άλλες 

πολιτικές οργανώσεις 

με παραπλήσιες αγωνίες 

και προβληματισμούς. 

Μοναδικός στόχος είναι 

η προώθηση του αγώνα 

για την απελευθέρωση του λαού.


Διαβάστε Περισσότερα »

 

Κυριακή, 18 Νοέμβρη, 6.30 μμ

Σόλωνος 142, 3ος όροφος

Πλατεία Κάνιγγος

Χοσέ Οριόλ Μαρέρο Μάρτινες, πρόξενος της Πρεσβείας της Κουβάς στην Ελλάδα

Νατάσσα Τερλεξή, επιμελήτρια του βιβλίου

Διαβάστε περισσότερα...

Select one of the available views
Ακραίο κέντρο και άκρα δεξιά συναντιούνται πριν από την κρίση - Πέμπτη, 15 Νοεμβρίου 2018

εθνικισμός ευρώπη


του Γιώργου Βασσάλου, από το info-war.gr


Πόσο πιθανή είναι μια νέα διεθνής ύφεση ανάλογη αυτής του 2008; Στις 5 Σεπτέμβρη 2018, η Danièle Nouy,επικεφαλής του τμήματος επιτήρησης τραπεζών της ΕΚΤ, δήλωσε: «Είμαστε βέβαιοι ότι θα έχουμε μια νέα κρίση. Αγνοούμε όμως πότε και για ποιον ακριβώς λόγο θα ξεσπάσει».

Τα ίδια περίπου είπε κι ο Scott Freidheim, Νο 2 της Λέμαν Mπράδρες όταν αυτή κατέρρευσε πριν από δέκα χρόνια, σε στήλη του στους Financial Times στις 6 Σεπτέμβρη 2018: «να μην επαναλάβουμε τα λάθη του 2008 ενώ ετοιμαζόμαστε για την επόμενη κρίση που θα έρθει σίγουρα, ακόμα κι αν δεν είναι ακριβώς όπως αυτή του 2008».
Τόσο τραπεζίτες όσο και οι ρυθμιστικές αρχές λοιπόν θεωρούν την έλευση μιας επόμενης κρίσης, συγκρίσιμης σε μέγεθος με αυτή του 2008, αναπόφευκτη.

 

read more ...

Βραζιλία: O Μπολσονάρο θα διακόψει τις διπλωματικές σχέσεις με Κούβα και Βενεζουέλα - Τρίτη, 13 Νοεμβρίου 2018

από το prensa-rebelde.blogspot.com

Σε συνέντευξη που παραχώρησε σε βραζιλιάνικο ΜΜΕ, ο Ζαΐρ Μπολσονάρο δήλωσε ότι θα υπάρξει αλλαγή στην εξωτερική πολιτική, ώστε το υπουργείο Εξωτερικών να είναι χωρίς ιδεολογικούς δεσμούς. Γι αυτό, δήλωσε, δεν αποκλείεται το κλείσιμο των πρεσβειών στην Κούβα και της Βενεζουέλα.

Όσο για την πρεσβεία της Βενεζουέλας, δήλωσε, είναι ήδη ανενεργή, ο πρέσβης έχει επιστρέψει και δεν έχουμε επαφές. Αυτό έγινε επί κυβέρνησης Τέμερ. Η απόφαση αυτή, της ανάκλησης του πρέσβη, θα έπρεπε να είχε παρθεί εδώ και πολύ καιρό.


read more ...

Η νέα ελληνική κανονικότητα - Κυριακή, 4 Νοεμβρίου 2018


Από το ιστολόγιο του Κ. Λαπαβίτσα


[...] Επιστροφή στην κανονικότητα είναι το μήνυμα της κυβέρνησης και συμφωνεί και η αξιωματική αντιπολίτευση.

 [...]  Η χώρα μας γνώρισε μια βαθύτατη δομική κρίση που ξέσπασε το 2008 και εντάθηκε μετά το 2010, με επίκεντρο το δημόσιο χρέος και το ευρώ. Ακολούθησε εντονότατη αστάθεια στη διάρκεια της οποίας συγκρούστηκαν δύο κυρίως θέσεις. Η μία ισχυριζόταν ότι δεν υπάρχει άλλος δρόμος από τα μνημόνια, ενώ η άλλη υποστήριζε το δρόμο της ρήξης με την ΟΝΕ και την ΕΕ. Επικράτησε τελικά η πρώτη και η νίκη της σφράγισε τη νέα κανονικότητα. 

[...] Η Ελλάδα συνεχίζει να έχει υπερδιογκωμένο τομέα υπηρεσιών, αδύναμη βιομηχανία και μη ανταγωνιστική γεωργία. Οι τράπεζές της είναι φαντάσματα, το παραγωγικότερο κομμάτι του εργατικού δυναμικού μεταναστεύει κατά εκατοντάδες χιλιάδες και οι επενδύσεις χωλαίνουν. Το δημόσιο χρέος παραμένει τεράστιο επιτάσσοντας εξωπραγματική λιτότητα για χρόνια, δηλαδή βαρύτατους φόρους και περικοπές δημοσίων επενδύσεων. Η εθνική ανταγωνιστικότητα ουσιαστικά έχει πάψει να βελτιώνεται από το 2013. Η χώρα δεν έχει αναπτυξιακή δυναμική και με τις παρούσες συνθήκες δεν πρόκειται να την αποκτήσει.

[...] Ας πανηγυρίσουν λοιπόν οι υμνητές της νέας κανονικότητας όσο προλαβαίνουν. Είναι θέμα χρόνου να φανεί πόσο σαθρά είναι τα θεμέλιά της.  

read more ...

Το ναζιστοπλυντήριο της ΕΡΤ - Τετάρτη, 31 Οκτωβρίου 2018

 

του Νίκου Μπογιόπουλου στον Ημεροδρόμο

Το διέπραξαν πέρσι, το επανέλαβαν και φέτος. Σήμερα η τηλεόραση του κράτος του ΣΥΡΙΖΑ και των ΑΝΕΛ, του κράτους της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ, του κράτους του Ποταμιού και των Κεντρώων, η τηλεόραση του κράτους των πλουτοκρατών, ένα κράτος που αποτελεί συνέχεια εκείνου του κράτους που ποτέ δεν καταδίκασε δωσίλογους και μαυραγορίτες και έχτιζε τους «νέους Παρθενώνες» του με τα βόλια των χιτών και των ταγματασφαλι(η)τών, διέπραξε ξανά την ύβρη:

    Ανήμερα της 28ης Οκτωβρίου η ΕΡΤ έδωσε βήμα για να «τιμήσουν» την επέτειο στην παρέλαση της Θεσσαλονίκης στους ναζί της Χρυσής Αυγής! Έδωσε μικρόφωνα (η ΕΡΤ) για να βγάλει λόγο ένα ναζιστόμουτρο, ο νεο-χίτης Κασιδιάρης, υπέρ φασίστα Μεταξά, δωσιλογισμού  και εθνικιστικής σκοπιανοφαγίας.

read more ...

Τα «12 μίλια» και η μαχόμενη Αριστερά,του Κώστα Μάρκου - Τρίτη, 30 Οκτωβρίου 2018

Τα «12 μίλια» και η μαχόμενη Αριστερά,του Κώστα Μάρκου

του Κώστα Μάρκου από το kommon.gr

[...] Μόνο η ανεξαρτησία από κάθε ιμπεριαλιστική δύναμη και η λαϊκή κυριαρχία μπορεί να εξασφαλίσει την ειρήνη και τη συνεργασία των λαών Ελλάδας και Τουρκίας, στο Αιγαίο, τη Μεσόγειο και τα Βαλκάνια. Η πρόσδεση και υποταγή σήμερα στις ΗΠΑ, το ΝΑΤΟ και την ΕΕ, αύριο σε άλλους ιμπεριαλιστές, σημαίνει άμεση εμπλοκή στους ανταγωνισμούς τους. Σημαίνει διαρκή ανασφάλεια, πολέμους και προσφυγιά. Αυτό δείχνει η ιστορία.

read more ...

Καραβάνι προσφύγων: Μια «οδύσσεια» από την Ονδούρα στις ΗΠΑ - Κυριακή, 28 Οκτωβρίου 2018