Επαναστατικό κράτος και γραφειοκρατία: ΕΣΣΔ και Κούβα

Δημοσιεύθηκε: 8/2/2018



του Δημήτρη Καλτσώνη

Οι επαναστάσεις του 20ού αιώνα έγιναν σε χώρες και σε συνθήκες που δυσκόλευαν την προσπάθεια οικοδόμησης της νέας κοινωνίας. Τέτοιοι παράγοντες ήταν το χαμηλό επίπεδο ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων, το αντίστοιχα χαμηλό μορφωτικό και πολιτιστικό επίπεδο των λαών, η απουσία εμπειρίας δημοκρατικής διακυβέρνησης, η απουσία εμπειρίας επαναστατικής διακυβέρνησης, η αναπόφευκτη λυσσαλέα ένοπλη αντίσταση της αστικής τάξης, εγχώριας και διεθνούς. Οι παράγοντες αυτοί ωθούσαν στην αποστασιοποίηση των κυβερνώντων από τους κυβερνώμενους πέρα από ένα “αποδεκτό”, αντικειμενικά αναπόφευκτο, όριο.

Ο Ένγκελς στην εισαγωγή στον Εμφύλιο πόλεμο στη Γαλλία επισήμαινε τον κίνδυνο: αν η εργατική τάξη δεν εφαρμόσει με συνέπεια τις αρχές της Κομμούνας (αιρετότητα, ανακλητότητα, εναλλαγή, έλεγχος από τα κάτω, κατάργηση των προνομίων και αμοιβή με ένα συνηθισμένο εργατικό μισθό για όλες τις υπεύθυνες κρατικές θέσεις), μπορεί να χάσει την εξουσία. Οι αρχές αυτές έρχονται να τιθασεύσουν, να περιορίσουν την αντικειμενική τάση απόσπασης των κυβερνώντων από τους κυβερνώμενους, να θέσουν τα θεμέλια υπερίσχυσης μιας άλλης ιστορικής τάσης, αυτής της μελλοντικής εξάλειψης του διαχωρισμού κυβερνώντων - κυβερνωμένων.

Με βάση τα ιστορικά στοιχεία, η πλημμελής εφαρμογή, η παραβίαση αυτών των αρχών, ο μαρασμός τους (στην ΕΣΣΔ και στα άλλα πρώην σοσιαλιστικά κράτη) οδήγησαν βαθμιαία στην ολοένα και μεγαλύτερη απόσπαση της επαναστατικής ηγεσίας από το λαό, στη γραφειοκρατική της απομόνωση, τελικά στο γραφειοκρατικό εκφυλισμό των κομμάτων και των κρατών.

Αυτό σε τίποτα δεν μειώνει όμως τις σημαντικότατες κοινωνικές κατακτήσεις των λαών της Σοβιετικής Ένωσης καθώς και την ιστορική συμβολή τους στην αντιφασιστική νίκη, στην παγκόσμια ειρήνη και στην κοινωνική πρόοδο.

Γραφειοκρατία και αστική τάξη 

Πρέπει να υπογραμμιστεί ότι η αυτονόμηση των κυβερνώντων δεν τους καθιστούσε ακόμη αστική τάξη. Το ηγετικό γραφειοκρατικό στρώμα δεν ταυτιζόταν με την αστική τάξη ούτε το κοινωνικο-οικονομικό σύστημα της ΕΣΣΔ με τον καπιταλισμό. Κανένα από τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά της καπιταλιστικής κοινωνίας, όπως αυτά αναλύθηκαν στο Κεφάλαιο, δεν υπήρχε στην πρώην Σοβιετική Ένωση. Η γραφειοκρατία δεν κατείχε τα μέσα παραγωγής, ούτε καρπωνόταν υπεραξία. Τα διαχειριζόταν κατά κανόνα χωρίς την ουσιαστική συμμετοχή του λαού και καρπωνόταν από το κοινωνικό προϊόν μεγαλύτερο μερίδιο από εκείνο που αντιστοιχούσε στην προσφορά της εργασίας της. Η εργατική τάξη δεν πωλούσε την εργατική της δύναμη όπως συμβαίνει στην καπιταλιστική αγορά.

Η ηγετική γραφειοκρατία δεν ήταν αστική τάξη αλλά μετατράπηκε σε τέτοια. Για να γίνει αυτή η μετατροπή χρειαζόταν ένα ποιοτικό άλμα, δύο βασικοί παράγοντες: η πλήρης αποδόμηση του σοσιαλιστικού κράτους και η ιδιωτικοποίηση των βασικών μέσων παραγωγής. Οι όροι αυτοί πραγματοποιήθηκαν τη διετία 1989-1991 και λίγο μετά.

 

Γιατί άντεξε η Κούβα; 

Η εξέλιξη αυτή σημειώθηκε σε όλες ανεξαιρέτως τις πρώην σοσιαλιστικές χώρες (και στην Κίνα με άλλη μορφή). Εξαίρεση αποτελεί η Κούβα παρότι και εκεί υπήρχαν με τον ένα ή άλλο τρόπο όλοι οι προαναφερθείσες συνθήκες.

Γιατί η σοσιαλιστική Κούβα άντεξε σχεδόν μισό αιώνα τώρα απολύτως απομονωμένη και χωρίς την ύπαρξη άλλων σοσιαλιστικών χωρών; Γιατί εκεί δεν υπήρξε τόσο καταλυτική (μέχρι σήμερα τουλάχιστον) η επίδραση των αστικών καταλοίπων, του διεθνούς ιμπεριαλισμού, του χαμηλού επιπέδου των παραγωγικών δυνάμεων, όλων των παραγόντων που προαναφέρθηκαν;

Επειδή η ανάμεσα σε κυβερνώντες και κυβερνώμενους έτεινε μέχρι τώρα να λυθεί προς τη σωστή κατεύθυνση, εξαιτίας της μη γραφειοκρατικής απόσπασης της ηγεσίας από το λαό, σε ένα βαθμό τουλάχιστον (χωρίς διάθεση εξωραϊσμού ή αγνόησης των προβλημάτων και των κινδύνων).

Στην Κούβα δεν υπήρξαν τα μισθολογικά και άλλα προνόμια των κυβερνώντων που υπήρχαν στις άλλες πρώην σοσιαλιστικές χώρες. Η επαναστατική ηγεσία βρισκόταν σε διάλογο με το λαό, ιδίως στις πιο κρίσιμες στιγμές. Τα νέα μέλη του κόμματος γίνονται δεκτά κατόπιν πρότασης των λαϊκών συνελεύσεων.

Το εκλογικό της σύστημα είναι πραγματικά δημοκρατικό (χωρίς να σημαίνει ότι δεν έχει αδυναμίες), επιτρέπει πολλαπλές υποψηφιότητες. Βασίζεται στις τοπικές συνελεύσεις, οι οποίες -παρά τα προβλήματα- λειτουργούν ακόμη. Το ΚΚ Κούβας δεν προτείνει υποψήφιους, σε αντίθεση με την κηδεμονία των εκλογών στα άλλα πρώην σοσιαλιστικά κράτη.  Υποψήφιους για τις εκλογές σε δημοτικό επίπεδο αναδεικνύουν οι λαϊκές συνελεύσεις και σε πανεθνικό επίπεδο τα συνδικάτα και οι άλλες μαζικές οργανώσεις. Το 50% των βουλευτών σε εθνικό επίπεδο πρέπει, εκ του νόμου, να προέρχεται από τις προτάσεις των τοπικών λαϊκών συνελεύσεων.

Όσο τα χαρακτηριστικά αυτά εξακολουθούν να υπάρχουν, θα υπάρχει η δυνατότητα η Κούβα να συνεχίσει την πορεία της. Πάντως, το αναγκαστικό, περιορισμένο άνοιγμα της Κούβας στις καπιταλιστικές σχέσεις ενέχει ένα σημαντικό κίνδυνο. Ένα τμήμα των κρατικών αξιωματούχων και των κομματικών στελεχών μπορεί να διαφθαρεί, να αποκτήσει νόμιμα ή παράνομα προνόμια και να προσχωρήσει έτσι στους υποστηρικτές της καπιταλιστικής παλινόρθωσης. Το ΚΚ Κούβας, προς το παρόν τουλάχιστον, φαίνεται να έχει επίγνωση του κινδύνου[1].

Εντέλει, η αναγνώριση του κινδύνου απόσπασης των κυβερνώντων από το λαό στο σοσιαλισμό είναι ζωτικής σημασίας για την αναζωογόνηση του επαναστατικού κινήματος τον 21ο αιώνα. Από αυτό προκύπτει ένα βασικό πολιτικό καθήκον, το οποίο δεν πρέπει να ξεχνάμε ποτέ: η διαρκής καταπολέμηση της τάσης γραφειοκρατικοποίησης του επαναστατικού κόμματος και του σοσιαλιστικού κράτους με την εφαρμογή των αρχών της Παρισινής Κομμούνας, με την ολοένα και πιο ουσιαστική δημοκρατία και  την προσέλκυση των εργαζομένων στη διοίκηση των υποθέσεών τους.



[1]     Βλ. Ρ. Κάστρο, Θα συνεχίσουμε να προχωράμε με σταθερό βήμα. Κεντρική εισήγηση στο 7ο συνέδριο του ΚΚ Κούβας, Αθήνα, εκδ. Πολιτιστικός σύλλογος Χοσέ Μαρτί, 2016, σελ. 39.

Δείτε τον πρώτο κύκλο των "7 απλών μαθημάτων του μαρξισμού"

smile



ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ


Προγραμματικές κατευθύνσεις 

του συλλόγου διάδοσης 

μαρξιστικής σκέψης 

"Γ. ΚΟΡΔΑΤΟΣ"


Ο σύλλογος Γ.ΚΟΡΔΑΤΟΣ  

δίνει στη δημοσιότητα τις 

προγραμματικές του κατευθύνσεις. 

Τις θέτει σε συζήτηση με τους, 

συντρόφους συναγωνιστές και φίλους, 

είτε πρόκειται για ανένταχτους αγωνιστές 

είτε για οργανωμένους σε άλλες 

πολιτικές οργανώσεις 

με παραπλήσιες αγωνίες 

και προβληματισμούς. 

Μοναδικός στόχος είναι 

η προώθηση του αγώνα 

για την απελευθέρωση του λαού.


Διαβάστε Περισσότερα »




Διαβάστε Περισσότερα »

Άλλη μια νίκη του «κινήματος» του δικαιωματισμού: Eπίσημα το Marlboro στην αγορά της κάνναβης. - Πέμπτη, 13 Δεκεμβρίου 2018




του Παναγιώτη Παπαδομανωλάκη στο guernica.eu


Πριν λίγες ώρες ανακοινώθηκε και επίσημα η φημολογούμενη εδώ και ημέρες συμφωνία μεταξύ της εταιρείας Altria Group Inc που παράγει τα γνωστά τσιγάρα και της εταιρείας παραγωγής κάνναβης Cronos Group με μια αγορά της οποίας το ύψος είναι 2,4 δισεκατομμύρια δολάρια.

Έτσι, ο κατασκευαστής των Marlboro, Altria Group Inc., με την ολοκλήρωση της συμφωνίας  αγοράζει στην πράξη το 45% της Cronos Group.

[...]

Πλέον το σύστημα εκμετάλλευσης δίνει ακόμα μία δυνατότητα στον αυτοϋποβιβαζόμενο άνθρωπο, ώστε να «ξεφύγει» από την αλλοτρίωση* που το ίδιο του επιβάλει. Οι σύγχρονοι σκλάβοι είναι ελεύθεροι να πιουν όσο θέλουν, από ότι θέλουν υπό δύο προϋποθέσεις: α)Να αγοράζουν τη ψυχοτρόπο ουσία από την παραγωγή των μονοπωλιακών ομίλων και β)Να τους «ανεβάσει» τόσο όσο να μην χρειάζεται να αμφισβητήσουν το σύστημα που τους την πουλάει. [...]

read more ...

Γαλλία - «Κίτρινα γιλέκα»: Κι όμως η μεγάλη «μάχη» άρχισε μόλις τώρα - Τετάρτη, 5 Δεκεμβρίου 2018

Κρίσιμο μπρα ντε φερ εντός κινήματος

Της Ελένης Μαυρούλη από ΤοΠεριοδικό (toperiodiko.gr)

Είναι προφανές, πλέον, ότι το κίνημα των «κίτρινων γιλέκων», ασχέτως των αρχικών κινήτρων και του τρόπου εμφάνισής του, είναι πεδίο σκληρής  διαπάλης και αντιπαράθεσης ως προς το πολιτικό του προσανατολισμό και το στίγμα του. Η αντιπαράθεση αυτή αποτυπώνεται και στα αιτήματά του: ορισμένα αντιφατικά, σαφώς προσανατολισμένα στην κατηγορία των αυτοαπασχολούμενων και των μικρών ελευθέρων επαγγελματιών, στα μικροαστικά τμήματα της επαρχίας [...]

Η μάχη αυτή δεν έχει κριθεί ακόμη. [...] Ερώτημα παραμένει και το κατά πόσο θα μπορούσαν τα αιτήματα αυτά να γίνουν αιχμηρότερα, να κινητοποιήσουν περισσότερες κατηγορίες εργαζομένων και να λάβουν διαστάσεις ευρύτερου ξεσηκωμού της γαλλικής  εργατικής τάξης με σαφές πρόσημο και στόχο.

Το βέβαιο είναι ότι, προς το παρόν τουλάχιστον, επειδή πολλά έχουν γραφτεί, η όλη κατάσταση απέχει ποιοτικά και πολιτικά από τον Μάη του ’68, αλλά ακόμη και από τις πολύμηνες διαμαρτυρίες κατά του νόμου ελ Κομρί και ως εύρος κινητοποιήσεων και ως βάθος αιτημάτων και πολιτικής ανάλυσης (μέχρι στιγμής τουλάχιστον δεν υπάρχει καμία αμφισβήτηση του καπιταλιστικού συστήματος ούτε ως χαρακτηρισμός αλλά ούτε και ως πλαίσιο αναφοράς) και ως βαθμός κινητοποίησης των εργαζομένων μέσα σε χώρους δουλειάς. Και τα τρία αυτά στοιχεία είναι κριτήρια που θα καθορίσουν τα επόμενα βήματα των «κίτρινων γιλέκων» που αναμφίβολα θα επηρεάσουν τη Γαλλία αλλά όχι μόνο αυτή.


read more ...

Η Αγία Γερμανική Οικονομική Αυτοκρατορία - Δευτέρα, 3 Δεκεμβρίου 2018


Pierre Rimbert (μετ. Άννα Προκόβα), monde-diplomatique.gr

Το χάσμα μεταξύ των ανατολικών και των δυτικών χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν προκύπτει από την αντίθεση μεταξύ φιλελεύθερων δημοκρατιών και αυταρχικών κυβερνήσεων. Αντικατοπτρίζει την οικονομική κυριαρχία των μεγάλων δυνάμεων έναντι των χωρών του πρώην ανατολικού μπλοκ, οι οποίες χρησιμοποιούνται ως δεξαμενές φτηνού εργατικού δυναμικού. Από τη δεκαετία του 1990 και μετά, οι γερμανικές βιομηχανίες προτίμησαν τη μετεγκατάσταση στην Πολωνία, την Τσεχία, τη Σλοβακία και την Ουγγαρία.

 

read more ...

Ανακοίνωση της Ταξικής Κίνησης για τις εξελίξεις στο εργατικό κίνημα - Πέμπτη, 29 Νοεμβρίου 2018


[...] Όλες μας οι δυνάμεις να δοθούν ώστε να πυκνώσουν οι γραμμές των σωματείων μας, με ενεργή συμμετοχή όλων μας, να αναπτυχθούν οι αγώνες στο χώρο δουλειάς, να βγουν μπροστά τα αιτήματα μας.

Να αναπτυχθεί ένα ΔΙΚΤΥΟ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΑΓΩΝΙΖΟΜΕΝΩΝ ΣΥΝΔΙΚΑΤΩΝπου θα μπορεί να πάρει στα χέρια του αυτό την οργάνωση των διεκδικήσεών μας, χωρίς αποχωρήσεις από τα άλλα συνδικάτα, για να μπορεί να ενοποιεί πανελλαδικά τον αγώνα. Να αναπτυχθεί η πάλη μας με διάφορες μορφές και μέσα, με κύριο στοιχείο την μαζική συμμετοχή όλων μας. Για την  επανεκκίνηση   των ταξικών αγώνων διάρκειας για να πετύχουμε  ρήγματα στην αντεργατική πολιτική, να έχουμε κατακτήσεις  και να δημιουργήσουμε τους όρους να νικήσουμε. Έτσι μπορεί να χτιστεί το εργατικό μέτωπο της ανατροπής!

Όλες οι ταξικές αγωνιστικές δυνάμεις που αντιλαμβάνονται την ανάγκη να βγει το εργατικό κίνημα μπροστά, χρειάζεται να δράσουν από κοινού σε τέτοια κατεύθυνση. Τέρμα πια στις ιδιοκτησιακές λογικές. [...]


read more ...

Λιτότητα εναντίον της διατροφικής ασφάλειας και κυριαρχίας - Τετάρτη, 28 Νοεμβρίου 2018





του Λεωνίδα Βατικιώτη στην Νέα Σελίδα

το είδαμε στο ιστολόγιό του leonidasvatikiotis.wordpress.com


Τα Μνημόνια μπορεί από τις 21 Αυγούστου να αποτελούν παρελθόν αλλά ο απολογισμός της Μνημονιακής περιόδου, που ξεκίνησε το 2010 δεν έχει γίνει. Μια μικρή συμβολή σε αυτή την προσπάθεια είναι η έρευνα που παρουσιάστηκε επίσημα (στην αγγλική της έκδοση) στις Βρυξέλλες στις 20 Νοεμβρίου με θέμα τη διατροφική κυριαρχία. Θέμα της είναι οι επιπτώσεις της λιτότητας στην Ελλάδα στο δικαίωμα στην τροφή. Καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το ελληνικό κράτος και τα κράτη μέλη της Ευρωζώνης παραβίασαν το δικαίωμα του ελληνικού λαού στην τροφή ως αποτέλεσμα των μέτρων λιτότητας που απαιτήθηκαν από τα τρία Μνημόνια (2010, 2012 και 2015).  Με άλλα λόγια, τα πακέτα λιτότητας που επιβλήθηκαν στην Ελλάδα αντέβαιναν στο διεθνές δίκαιο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. [...]

Σύνδεσμος για την έκθεση (αγγλικά) εδώ.

 

read more ...