Ακτινογραφώντας την ψήφο των εκλογών

 

του Βασίλη Λιόση


Η ανάλυση των όποιων εκλογικών αποτελεσμάτων, δεν μπορεί να στέκεται μόνο στα αριθμητικά δεδομένα, αν και αυτά είναι απολύτως απαραίτητα. Η παράθεση ποσοστών και απόλυτων αριθμών πρέπει να συνοδεύεται και από πολιτικά συμπεράσματα. Γιατί αυτό το ποσοστό; Γιατί αυτές οι μετακινήσεις; Πώς ερμηνεύεται η ήττα ή η νίκη; Αυτό ακριβώς θα επιχειρήσουμε να κάνουμε στο κείμενο που ακολουθεί.

 


ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΥΡΙΖΑ


Η μείωση ποσοστού για τον ΣΥΡΙΖΑ, πάντα σε σύγκριση με τις προηγούμενες ευρωεκλογές, δεν είναι ιδιαίτερα μεγάλη: 23,76% το 2019-26,56% το 2014. Ωστόσο η ψαλίδα με τη ΝΔ μεγάλωσε εντυπωσιακά. Λαμβάνοντας υπόψη α) τις δηλώσεις στελεχών της ΝΔ[1] και του ΣΥΡΙΖΑ[2] με βάση τις οποίες τα μεσαία στρώματα έκριναν το αποτέλεσμα και β) τις απαντήσεις (σε μία δημοσκόπηση) στην ερώτηση «ποια στρώματα θεωρείται ότι ευνοούνται περισσότερο από την πολιτική της κυβέρνησης», όπου μόνο το 8% απάντησε τα μεσαία στρώματα[3], φαίνεται πως η κυριότερη (ή μια βασική) αιτία της ήττας του ΣΥΡΙΖΑ είναι η μετακίνηση μεσαίων στρωμάτων προς τη ΝΔ. Τα μεσαία στρώματα χτυπήθηκαν άγρια από ΝΔ και ΠΑΣΟΚ την περίοδο των πρώτων μνημονίων και το κοινωνικό συμβόλαιο που είχε συνηφθεί ανάμεσα στον παλιό δικομματισμό και τα μεσαία στρώματα έσπασε βίαια. Έτσι, μεγάλο τμήμα τους εναπόθεσε τις ελπίδες του στον ΣΥΡΙΖΑ ο οποίος όμως συνέχισε το ξεζούμισμα. Επομένως όντας  απογοητευμένα, ακούγοντας τα περί μείωσης της φορολογίας από τη ΝΔ και λαμβάνοντας υπόψη την ενδιάμεση κοινωνικοταξική θέση τους ανάμεσα στην εργατική και τη αστική τάξη,  επέστρεψαν στην αρχική τους επιλογή (δηλαδή τη ΝΔ).


Όσον αφορά τα εργατικά στρώματα, στην ομάδα των νεοεισερχόμενων στην αγορά εργασίας (25-34) η ΝΔ επικράτησε του ΣΥΡΙΖΑ με 5,6% (από 13,8% που είχε χάσει το 2015). Στους μισθωτούς του ιδιωτικού τομέα η ΝΔ επικράτησε του ΣΥΡΙΖΑ με 8,8%, ενώ το 2015 είχε ηττηθεί με 14,1% διαφορά[4]. Βέβαια, πρέπει να διευκρινίσουμε πως η κατηγορία «νεοεισερχόμενοι στην αγορά της εργασίας», μπορεί να μην ταυτίζεται απαραίτητα με εργατικά στρώματα. Ο ΣΥΡΙΖΑ φαίνεται να έπεισε κάποια λαϊκά στρώματα πως αρχίζουν και αλλάζουν τα πράγματα με τη ρητορική για έξοδο από τα μνημόνια, για την κατάργηση του υποκατώτατου μισθού κ.λπ., ενώ φαίνεται πως επιχείρησε να επηρεάσει ορισμένες κατηγορίες όπως οι Ρομά, οι μετανάστες, η κοινότητα ΛΟΑΤΚΙ κ.α. Άλλωστε «αιμορραγία» προς τα αριστερά (ΚΚΕ και ΑΝΤΑΡΣΥΑ) δεν είχε.


Κατά τρίτο, ο ΣΥΡΙΖΑ από τις σχετικές αναλύσεις της ψήφου δεν φαίνεται να κερδίζει ούτε από τους συνταξιούχους που πήγε να τους εξαγοράσει με το επίδομα που ονόμασε 13η σύνταξη[5]. Ίσως τμήμα των συνταξιούχων θεώρησε τη συγκεκριμένη παροχή ως υποτιμητική πόσω μάλλον που ανακάλυψε ότι μέσω των κρατήσεων δεν επρόκειτο για 13η σύνταξη αλλά για ένα επίδομα. Βεβαίως μαζί με όλα τα προηγούμενα ο ΣΥΡΙΖΑ φαίνεται πως επλήγη και από την αποχή.

Μία άλλη αιτία της ήττας του ΣΥΡΙΖΑ είναι κινηματικής φύσης. Ο ΣΥΡΙΖΑ είναι ένα κόμμα κυβερνητικό αλλά με μόλις 30.000 μέλη (το πόσα είναι ενεργά είναι μια άλλη συζήτηση) , έχει  ισχνή παρουσία στο εργατικό κίνημα και σχεδόν ανύπαρκτη στο νεολαιίστικο κίνημα. Η έλλειψη ριζών στο λαϊκό κίνημα παίζει κι αυτή τον ρόλο της, ιδιαίτερα στις κρίσιμες καμπές.


Μαζί με όλα τα προηγούμενα, πιθανώς έπαιξαν ρόλο κι άλλοι παράγοντες όπως το ύφος στελεχών του (Πολάκης), η πυρκαγιά στο Μάτι, η αποχώρηση Καμμένου κ.λπ. Εντύπωση προκαλεί πως η Συμφωνία των Πρεσπών δεν φαίνεται να έπαιξε καθοριστικό ρόλο στο εκλογικό αποτέλεσμα. Είναι χαρακτηριστικό πως ο ΣΥΡΙΖΑ έχασε 13,8% από το ποσοστό που είχε λάβει στις εκλογές του 2015 σε Μακεδονία και Θράκη, την ώρα που στο σύνολο της χώρας έχασε 12,8%, ενώ η Ν.Δ φαίνεται να επωφελήθηκε κατά 4,8% στην ίδια περιοχή, την ώρα που στην υπόλοιπη χώρα κέρδισε 5,1%.

Σε κάθε περίπτωση ο ΣΥΡΙΖΑ εξευτέλισε την έννοια της αριστεράς, της άλλαξε περιεχόμενο στη συνείδηση ενός κόσμου και την ταύτισε με την αντιλαϊκή διαχείριση, τον συμβιβασμό, το ψέμα, την έπαρση και κάθε άλλο χαρακτηριστικό της αστικής πολιτικής.

 


ΓΙΑ ΤΗ ΝΔ


Η ΝΔ είναι η μεγάλη κερδισμένη των ευρωεκλογών. Η ΝΔ  σημείωσε ποσοστιαία άνοδο από τις προηγούμενες ευρωεκλογές κατά περίπου 10,5%. Φαίνεται, πλέον, πολύ πιθανό να κερδίσει και τις επικείμενες βουλευτικές. Θα επιδιώξει την αυτοδυναμία και αν αυτό δεν το πετύχει, τότε ΚΙΝΑΛ και Βελόπουλος θα είναι οι πιθανοί κυβερνητικοί εταίροι (αν ο δεύτερος εισέλθει στη βουλή).

Σύμφωνα με τα στοιχεία ενός exit poll[6], η ΝΔ προσέλκυσε ψηφοφόρους: 


- Από Ποτάμι: 30%

- Από Χρυσή Αυγή 9%

- Από Ανεξάρτητους Έλληνες: 20%

- Από Ένωση Κεντρώων: 15%

- Από Κίνημα Αλλαγή 13%

- Από ΣΥΡΙΖΑ: 11%

- Από άλλο κόμμα: 11%

- Από ΚΚΕ: 2%


Μπορεί η μετακίνηση ψηφοφόρων από το ΣΥΡΙΖΑ προς τη ΝΔ να είναι μικρότερη σε σχέση με άλλα κόμματα όπως για παράδειγμα το ΠΟΤΑΜΙ, αλλά είναι από μία πολύ μεγαλύτερη δεξαμενή κι έτσι μεταφράζεται σε μεγάλα απόλυτα νούμερα.       


Η ΝΔ δεν έκρυψε την πολιτική της. Μίλησε για την 7ήμερη εργασία, για ασφαλιστικό Πινοσέτ, για τις γυναίκες στο σπίτι, για τις κοινωνικές ανισότητες που είναι νόμος. Από αυτή την άποψη το αποτέλεσμα κρίνεται ακόμη πιο αρνητικό, αφού η ΝΔ ψηφίστηκε με όλο αυτό το πακέτο πολιτικών προτάσεων και δηλώσεων. 


 

ΓΙΑ ΤΟ ΚΙΝΑΛ


Το ΚΙΝΑΛ σημείωσε τη χαμηλότερη εκλογική του επίδοση σε ευρωεκλογές και οι πανηγυρισμοί του είναι σκηνοθετημένοι για να δημιουργήσουν ένα τεχνητό κλίμα ευφορίας. Το ΚΙΝΑΛ «κολυμπάει» μέσα στη γενικότερη κρίση της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας, πληρώνει την εικόνα του Καστελόριζου, την είσοδο του ΔΝΤ στη χώρα καθώς και την εφαρμογή των πρώτων μνημονίων. Δεν φαίνεται να υπάρχει επιστροφή στις πρότερες «δοξασμένες» ημέρες και μόνο ως συμπλήρωμα του δικομματισμού θα λειτουργεί από εδώ και πέρα.


 

ΓΙΑ ΤΟ ΚΚΕ


Πρώτα από όλα να ξεκαθαρίσουμε πως η σύγκριση πρέπει να γίνεται ανάμεσα σε ομοειδείς εκλογές και όχι να συγκρίνουμε, όπως η ηγεσία του ΚΚΕ, ευρωεκλογές με βουλευτικές (αλλά δεν κάνει ποτέ το αντίστροφο). Ας δούμε, λοιπόν, τις επιδόσεις του ΚΚΕ στις ευρωεκλογές στις πέντε τελευταίες αναμετρήσεις.

 

ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΑ

ΠΟΣΟΣΤΟ

ΑΡΙΘΜΟΣ ΨΗΦΩΝ

1999

8,67%

557.365

2004

9,48%

580.396

2009

8,35%

428.283

2014

6,11%

349.342

2019

5,35%

302.673

 

Επομένως, πρόκειται για το χαμηλότερο ποσοστό του ΚΚΕ στην ιστορία των ευρωεκλογών και για τις λιγότερες ψήφους που έχει πάρει. Αν επιβεβαιωθεί ο κανόνας σύμφωνα με τον οποίο το ποσοστό των ευρωεκλογών είναι πάντα μεγαλύτερο από αυτό των βουλευτικών, τότε το ΚΚΕ πάει ολοταχώς για κάτω από 5% στις ερχόμενες βουλευτικές. Μάλιστα «κατάφερε» να σημειώσει αυτό το ποσοστό σε συνθήκες πτώσης και ήττας του ΣΥΡΙΖΑ. Με βάση τις σχετικές αναλύσεις για την ταξική διάρθρωση της ψήφου που ήδη παραθέσαμε προκύπτουν δύο ζητήματα: το ΚΚΕ είχε πάντα καλή εκλογική επιρροή στα μεσαία στρώματα που φαίνεται πως τώρα δεν τα έπεισε, αλλά τα έπεισε η ΝΔ, και δεύτερο, το ΚΚΕ δεν μπόρεσε να αποκαλύψει στοιχειωδώς την κούφια φιλολαϊκή ρητορεία του ΣΥΡΙΖΑ και ένα μέρος της εργατικής δυσαρέσκειας το καρπώθηκε η ΝΔ. Ιδιαίτερα αρνητικό και απολύτως ανησυχητικό είναι και το γεγονός της μικρής επιρροής του ΚΚΕ στους νέους αφού στις ηλικίες 17-24, έλαβε το 3,7% των ψήφων. 


Με αυτή την εκλογική επίδοση μόνο θυμηδία μπορεί να προκαλέσει η δήλωση του Κουτσούμπα το βράδυ των εκλογών ο οποίος θεώρησε πως «Είναι θετικό ότι το ΚΚΕ παραμένει σταθερή δύναμη για τα λαϊκά συμφέροντα, με τάση αναπλήρωσης των δυνάμεών του». Κάπως πιο προσεκτική είναι η ανακοίνωση της ΚΕ που διαπιστώνει τους αρνητικούς συσχετισμούς αλλά και πάλι διαπιστώνεται πως «[…] γνωρίζουμε ότι σήμερα ευρύτερα λαϊκά στρώματα στέκονται πολύ πιο θετικά απέναντι στο ΚΚΕ, παρακολουθούν τις θέσεις του, προβληματίζονται, έστω κι αν ακόμη δεν έχουν αποφασίσει να κάνουν ένα πιο σημαντικό βήμα». Τα ερωτήματα που προκύπτουν είναι δύο: α) «πιο θετικά» σε σχέση με ποια εποχή και β) αφού ισχύει το «πιο θετικά» γιατί σημειώθηκε εκλογική πτώση; Προφανώς τα ερωτήματα αυτά δεν θα απαντηθούν ποτέ, όπως δεν απαντήθηκαν παρόμοια στο παρελθόν.


  Το ΚΚΕ παρά τα ανοίγματα που επιχείρησε μετά από καιρό (Μηλιός, Διγενή, Μικρούτσικος, Κιμούλης κ.ά.) πληρώνει τον σεχταρισμό των τελευταίων ετών, τον αριστερισμό σε επίπεδο πολιτικών διακηρύξεων και τη δεξιά πρακτική. Η άρνησή του να πάρει εντολή για σχηματισμό κυβέρνησης το 2012, η στάση του στο δημοψήφισμα, η απόστασή του από τις πλατείες, οι χοντροκομμένες επιθέσεις σε όσους βρίσκονταν αριστερά του, η υπερπροβολή της στρατηγικής (βλέπε κεντρική εκδήλωση ΚΚΕ στο Σύνταγμα όπου ο Κουτσούμπας μίλησε για την Ευρώπη του σοσιαλισμού βάζοντας ως διακύβευμα το σοσιαλισμός ή καπιταλισμός μέσα σε έναν αστικό θεσμό, αυτό των εκλογών), είναι όλα αυτά τα «στιγμιότυπα» που έχουν διαμορφώσει πλέον μία αρνητική γνώμη σε μεγάλα τμήματα των εργαζομένων για το ΚΚΕ. Δεν ισχύει καν το παλιό «σας αγαπάμε αλλά δεν σας παντρευόμαστε».

 


ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΑΡΣΥΑ ΚΑΙ ΤΗ ΛΑΕ


Η ΑΝΤΑΡΣΥΑ έβρασε στο ίδιο καζάνι που βράζει εδώ και πολύ καιρό. Αν διαβάσει κάποιος την ανακοίνωση του ΝΑΡ θα προσέξει πως λίγο διαφέρει από αυτή του ΚΚΕ. Εντύπωση προκαλεί πως υπάρχει αναφορά στο ΚΚΕ που καταλαμβάνει έκταση μόλις μιας γραμμής. Παράλληλα, το ΣΕΚ ήδη έχει αποφασίσει στο δεύτερο γύρο της Αθήνας να στηρίξει Ηλιόπουλο και είναι γνωστό πως στον Δήμο της Αθήνας υπήρξαν δυο ξεχωριστά ψηφοδέλτια.


Οι ευρωεκλογές αυτές αποτέλεσαν το κύκνειο άσμα της ΛΑΕ η οποία πλήρωσε τις ερωτοτροπίες με τον εθνικιστικό χώρο και λόγο, τον ανάπηρο λόγο της για την ΕΕ, το θολό της ιδεολογικό στίγμα, τον υπερσυγκεντρωτισμό στη λειτουργία της. Η πορεία της ΛΑΕ έδειξε πως οι πολιτικές αμφισημίες τελικά πληρώνονται.


Τόσο για το ΚΚΕ όσο και για την ΑΝΤΑΡΣΥΑ «φταίνε οι συνθήκες». Ας ξεκαθαρίσουμε κάτι. Οι αντικειμενικές δυσκολίες μπορεί να είναι σε κάποιες ιστορικές στιγμές ανίκητες. Να μην μπορείς να ανακόψεις ή να αντιστρέψεις τις κοινωνικές τάσεις ό,τι κι αν κάνεις. Ωστόσο: πρώτο, οι αντικειμενικές συνθήκες πάντα είναι δύσκολες για ένα κομμουνιστικό φορέα. Δεύτερο, υπήρξαν εποχές που ήταν ακόμη δυσκολότερες. Τρίτο, αν δεχτούμε την παντοδυναμία τους (των αντικειμενικών συνθηκών), τότε η υποκειμενική δράση δεν έχει καμία αξία και θεωρούμε πως η ιστορία καθορίζεται απόλυτα και μονομερώς από παράγοντες έξω από το υποκείμενο. Τέταρτο, όταν υπάρχουν παράγοντες που φαντάζουν ανυπέρβλητοι αναφύεται το ερώτημα: τι κάνεις τώρα για να δημιουργήσεις τις μελλοντικές προϋποθέσεις ώστε όταν έρθουν οι πιο ευνοϊκές συνθήκες και να κάνεις άλμα ιδεολογικά, πολιτικά, συνδικαλιστικά, κινηματικά και εκλογικά; «Δουλειά με τη στρατηγική» είναι η μονότονη απάντηση της κομμουνιστικής αριστεράς, πετώντας για άλλη μία φορά στα σκουπίδια την έννοια της τακτικής. 


Ο ιστορικός κύκλος των συγκεκριμένων κομμάτων με κομμουνιστική αναφορά έκλεισε, όχι γιατί δηλώνουν ή είναι κομμουνιστικά και σε αυτό είμαστε κατηγορηματικοί. Έκλεισε γιατί τα εν λόγω κόμματα αδυνατούν να ερμηνεύσουν, δεν αλλάζουν τον λόγο τους, δεν μαθαίνουν από τα λάθη τους και άρα δεν διορθώνουν την πολιτική τους, μιλάνε σκεπτόμενα τους πεισμένους και όχι τα ευρύτατα λαϊκά στρώματα που δεν είναι πεισμένα με την κομμουνιστική υπόθεση και ούτε καν δηλώνουν ότι ανήκουν στην αριστερά, είναι γραφειοκρατικοποιημένα, υποτιμούν τα καθημερινά προβλήματα και εγκλωβίζονται στις «μεγάλες στρατηγικές συζητήσεις», δεν κάνουν σοβαρές θεωρητικές επεξεργασίες. Αν είναι έτσι, τότε τίθεται το κλασικό ερώτημα: και τώρα τι κάνουμε; Η απάντηση πρέπει να είναι προσεκτική, αλλά επίσης θαρραλέα και άμεση. Πάντως, όποιος θέλει να δουλεύει μόνο ή κυρίως με τη στρατηγική, και αν θέλει να είναι συνεπής, οφείλει να μιλά για την κοινωνική επανάσταση, για την ένοπλη βία, για το τσάκισμα της αστικής τάξης, για την απαλλοτρίωση όπλων από τα στρατόπεδα και τα αστυνομικά τμήματα, για τη δικτατορία του προλεταριάτου. 


 

ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΚΡΟΔΕΞΙΑ


Οι πανηγυρισμοί για την πτώση της ΧΑ πρέπει να είναι συγκρατημένοι. Όλο το φάσμα ακροδεξιών, εθνικιστικών, φασιζόντων, υπερσυντηρητικών και νεοναζιστικών δυνάμεων αποτελείται από δέκα σχηματισμούς: ΧΑ, Ελληνική Λύση, ΛΑΟΣ, Νέα Δεξιά, Νέα Ελληνική Ορμή, Δημιουργία Ξανά, ΑΝΕΛ, Ελεύθερη Πατρίδα, Ελλήνων Συνέλευσις και Εθνικό Μέτωπο – Πατριωτικός Σύνδεσμος – Λιοντάρια Συνέργεια για την Ελλάδα. Το ποσοστό τους φτάνει κοντά στο 14%! Ένας από τους πιο χαρακτηριστικούς εκπροσώπους αυτού του χώρου, ο Φαήλος Κρανιδιώτης, δήλωσε πως «θα εργαστεί για τη συσπείρωση των πατριωτικών δυνάμεων», οπότε δεν μπορούμε να αποκλείσουμε μελλοντικά κάποια κινητικότητα και ενοποιήσεις ώστε αυτός ο χώρος να αποτελέσει μία πραγματική εναλλακτική για το σύστημα. Να σημειωθεί πως η επιρροή της ΧΑ στις ηλικίες 17-24 φτάνει το 13,3%. Το υψηλό αυτό ποσοστό ακολούθησε τη γενική ευρωπαϊκή τάση, κάνοντας τα πράγματα ακόμη πιο ανησυχητικά. Αυτή η νέα πολιτική πραγματικότητα βάζει αντικειμενικά νέα καθήκοντα στο λαϊκό κίνημα και τις πρωτοπόρες πολιτικές δυνάμεις. 



*  *  *  *


Ο ελληνικός λαός δεν έχει να περιμένει τίποτα από τον νέο νικητή των επικείμενων εκλογών, όποιος κι αν είναι αυτός. Η λύση ήταν, είναι και θα είναι η ανασυγκρότηση του εργατικού κινήματος, η αναγέννηση των κομμουνιστικών δυνάμεων, η αδιάκοπη πάλη στους χώρους εργασίας, τις γειτονιές, τα σχολεία, τα πανεπιστήμια. Τα πολύ αρνητικά εκλογικά αποτελέσματα (προφανώς όχι γιατί έχασε ο ΣΥΡΙΖΑ) δεν πρέπει να έχουν ως επακόλουθο την κατήφεια και ένα νέο κύμα αποστράτευσης. Πρέπει να αποτελέσουν τροφή για σκέψη και αφορμή για νέες πρωτοβουλίες από την πλευρά των πρωτοποριών.